Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zapobieganie chorobom

14 marca 2022

NR 1 (Luty 2022)

Osteoporoza – aktualne dane i profilaktyka dietetyczna

0 147

Obniżona mineralizacja tkanki kostnej i mniej wydajny obrót kostny to procesy fizjologiczne charakterystyczne dla starzenia się organizmu, związanego z rozwojem osteoporozy pierwotnej. Kobiety są narażone na szybszą utratę gęstości mineralnej kości, która zaczyna się już po 40. roku życia, co wiąże się głównie ze spadkiem poziomu estrogenu i wygaśnięciem czynności hormonalnej jajników podczas menopauzy. Coraz więcej badań pokazuje, że mikrobiom naszych jelit wpływa na metabolizm kostny, a jego produkty mają duży wpływ na obrót kostny. Te obserwacje były podstawą do stworzenia teorii osi jelitowo-kostnej. Ostatnie badania pokazują, że odpowiednio dobrana probiotykoterapia jest pomocna w profilaktyce osteoporozy.

Osteoporoza to schorzenie charakteryzujące się zmniejszoną masą i zaburzeniem struktury tkanki kostnej, co jest związane z większym ryzykiem złamań. Najczęściej występującymi urazami są złamania kręgosłupa, kości przedramiennej oraz szyjki kości udowej. 

Diagnostyka osteoporozy

W 1994 roku powstał raport Światowej Organizacji Zdrowia (ang. WHO), którego zadaniem była ocena ryzyka złamań i jego zastosowanie do badań przesiewowych w kierunku osteoporozy pomenopauzalnej. Publikacja ta dostarczyła kryteriów diagnostycznych, które pozwalały rozpoznać osteoporozę jako jednostkę chorobową. Diagnoza ta była oparta na pomiarze gęstości mineralnej kości (BMD). 
BMD, najczęściej podawany jako T-score, opisuje odchylenie standardowe (SD) od referencyjnej wartości BMD oczekiwanej u osoby zdrowej. Do jego określenia służy badanie densytometryczne kości udowej metodą dwuwiązkowej absorpcjometrii rentgenowskiej (ang. DXA). Jako wartość graniczną dla rozpoznania osteoporozy definiuje się wartość BMD 2,5 SD, czyli T-score mniejsze lub równe –2,5 SD [1]. 

Osteoporoza – raport z Europy

W 2021 roku na łamach czasopisma „Archives of Osteoporosis” opublikowano raport, który zbiera najnowsze dane epidemiologiczne dotyczące osteoporozy i jej powikłań z 27 krajów Europy. Badania te pokazują, że 1/3 kobiet oraz 1/6 mężczyzn w Europie dozna w swoim życiu przynajmniej jednego złamania osteoporotycznego. Problem starzejącego się społeczeństwa i osteoporozy wydaje się kluczowym zagadnieniem zdrowia publicznego w Europie. Co roku w wyniku powikłań złamań osteoporotycznych umiera około 250 000 osób [2]. 
Dane z 2019 roku pokazują, że co piąta Polka po 50. roku życia może cierpieć z powodu osteoporozy, wśród mężczyzn odsetek zachorowań jest znacznie niższy i wynosi niecałe 6%.

Osteoporoza pierwotna i wtórna

Zmniejszona mineralizacja tkanki kostnej i mniej wydajny obrót kostny to procesy fizjologiczne charakterystyczne dla starzenia się organizmu. Ten typ osteoporozy nazywany jest osteoporozą pierwotną. Kobiety są narażone na szybszą utratę gęstości mineralnej kości, która zaczyna się już po 40. roku życia, u mężczyzn proces ten jest opóźniony o około 5 lat. Wiąże się to głównie ze spadkiem estrogenu związanego z menopauzą i wygaśnięciem czynności hormonalnej jajników. 
Warto jednak podkreślić, że w niektórych przypadkach procesy związane z rozwojem osteoporozy mogą zacząć się znacznie wcześniej. Mają na to wpływ takie stany, jak:

  • nadczynność tarczycy i przytarczyc, 
  • cukrzyca, 
  • przewlekłe stosowanie glikokortykosteroidów, 
  • stosowanie leków przeciwpadaczkowych, 
  • niedobory witaminy D podczas rozwoju kośćca,
  • zaburzenia wchłaniania. 

Osteoporoza, która jest wynikiem oddziaływania dodatkowych czynników przyspieszających proces demineralizacji kości, nazywana jest osteoporozą wtórną [3].

Osteoporoza a metabolizm związków mineralnych

Metabolizm kostny to proces skomplikowany i zależy od wielu czynników. Warto przypomnieć, że tkanka kostna jest dla organizmu również rezerwuarem ważnych – z punktu widzenia podstawowych procesów fizjologicznych – związków mineralnych: głównie wapnia, magnezu czy fosforanów. Jeśli stężenie tych związków spada we krwi, natychmiast są uruchamiane procesy związane z przywróceniem stanu równowagi. Z jednej strony maksymalizują się procesy wchłaniania, z drugiej – zaczyna się trawienie kości, aby szybko poradzić sobie z przejściowym problemem spadku stężenia danego związku mineralnego. 
Należy podkreślić, że wapń oraz magnez biorą udział w kluczowych procesach życiowych, takich jak np. skurcz i rozkurcz mięśni, a ich stężenie we krwi utrzymuje się na stałym poziomie. Procesy demineralizacji i ponownej mineralizacji tkanki kostnej zachodzą w naszym organizmie jednocześnie, choć w zależności od zapotrzebowania fizjologicznego zazwyczaj nasila się jeden z nich. Utrata minerałów z tkanki kostnej jest procesem naturalnym, ale powinna być szybko uzupełniania [4]. 

Osteoporoza, wapń i witamina D

Niedobór wapnia jest jednym z najważniejszych czynników żywieniowych, który nasila procesy związane z obniżeniem mineralizacji tkanki kostnej. Utrzymanie prawidłowego stężenia wapnia we krwi warunkuje:

  • stężenie fosforanów, 
  • stężenie parathormonu i kalcytoniny,
  • stężenie aktywnej formy witaminy D (kacytriolu). 

Kiedy stężenie wapnia spada, w bardzo krótkim czasie wzrasta stężenie parathormonu, który ma na celu aktywację procesów związanych ze zwiększeniem stężenia wapnia we krwi. Co ciekawe, parathormon działa bezpośrednio na procesy trawienia kości, nie jest jednak w stanie bezpośrednio zadziałać na wchłanianie wapnia w jelicie, które zależy od metabolitów witaminy D, głównie od kalcytriolu. 
Parathormon przyspiesza metabolizm witaminy D i zwiększa produkcję kalcytriolu w nerkach, co stymuluje wchłanianie wapnia z pokarmów. W przypadku niedoborów witaminy D wchłanianie wapnia zachodzi w niewielkim procencie, a większość zapotrzebowania pokrywa rezerwuar kostny. 
Odpowiednia podaż wapnia i utrzymanie prawidłowego stężenia witaminy D są kluczowe dla profilaktyki osteoporozy, zarówno tej pierwotnej, jak i wtórnej [5].

Metabolizm kostny a prawidłowa dieta

Dostarczenie odpowiedniej ilości niektórych związków mineralnych i witamin jest kluczowe do prawidłowej mineralizacji tkanki kostnej. Procesy te są związane nie tylko z dostarczaniem samych związków mineralnych. Należy również pamiętać o białkach przenośnikowych czy składnikach organicznych budujących struktury kostne. 
Do składników odżywczych niezbędnych do procesu mineralizacji zaliczamy głównie wapń, magnez oraz witaminę D. 
Do związków wspierających optymalizację tego procesu należą przede wszystkim: fosfor, witamina K, potas, witamina A, cynk, witamina B12 i w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy