Dołącz do czytelników
Brak wyników

Odżywianie w drugim trymestrze ciąży

Artykuł | 11 stycznia 2019 | NR 1
101

Zachowanie równowagi w zakresie witamin i mikroelementów u kobiety w drugim trymestrze ciąży może zostać osiągnięte za pomocą dobrze zbilansowanej diety bogatej w produkty o wysokiej gęstości odżywczej oraz indywidualnie dobranej (na podstawie wyników badań laboratoryjnych) suplementacji witaminowo-mineralnej.

Zarówno Instytut Żywności i Żywienia, jak i Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podkreślają istotność stosowania racjonalnej diety oraz przyjmowania odpowiednio dobranych suplementów w czasie ciąży. Nieprawidłowe zachowania zdrowotne kobiety ciężarnej mogą wpływać niekorzystnie na rozwój płodu [1–3]. 

Badania naukowe wskazują, że dieta kobiety ciężarnej będącej w pierwszym trymestrze nie musi różnić się pod względem kaloryczności czy makroskładników od diety prowadzonej przed ciążą, w okresie przygotowującym do ciąży. Od drugiego trymestru jednak zaleca się zwiększenie podaży energii o 360 kcal [4, 5].

Podobnie jak w pierwszym trymestrze zaleca się ciężarnym unikać słodyczy (zwiększających ryzyko wystąpienia wysokiej masy urodzeniowej u płodu oraz cukrzycy w wieku dziecięcym) [4], produktów typu fast food (również mogących wpływać na wysoką masę urodzeniową, podnoszą ryzyko wystąpienia alergii przez wysoką zawartość konserwantów) [6], produktów wędzonych (ze względu na powstające podczas tego procesu wielopierścieniowe węglowodany aromatyczne) [7]. 

Z uwagi na ryzyko zarażenia pasożytami przestrzega się także przed spożywaniem surowych lub niedogotowanych produktów odzwierzęcych, takich jak surowe/niedogotowane mięso, ryby oraz mięso tzw. niewiadomego pochodzenia (np. dziczyzna, która mogła być nieprzebadana). 

Jak powinna odżywiać się kobieta w drugim trymestrze ciąży? W tym czasie płód rozwija się równie intensywnie jak podczas pierwszych 12 tygodni. Intensywnie zachodzi proces krwiotwórczy (stąd ważne jest optymalne spożycie żelaza), rozwija się kościec (istotna rola wapnia i witaminy D) oraz dojrzewają narządy. Bardzo ważne jest zatem dostarczenie mu wszystkich niezbędnych do tego składników odżywczych [8]. 

Makroskładniki w drugim trymestrze ciąży

Białko 

Tu normy wskazują taki sam przelicznik, jaki podaje się w pierwszym trymestrze, tzn. zaleca się spożywanie białka w ilości 1,2 g/kg m.c. na dobę (należy wybierać białko pełnowartościowe posiadające komplet aminokwasów egzogennych, np. dobrej jakości mięso, ryby i nabiał oraz jaja) [8, 9]. Należy jednak pamiętać, że przelicznik dotyczy 1 kg masy ciała kobiety, w związku z czym wraz ze wzrostem masy ciała ciężarnej należy sukcesywnie zwiększać jej ilość spożywanego białka w diecie. 

Tłuszcz 

Podobnie jak przy podaży białka, ogólne zalecenia spożycia tłuszczu nie uległy zmianie w odniesieniu do wszystkich makroskładników. Dzienne zalecane spożycie powinno wynosić 20–35% (w zależności od masy ciała ciężarnej sprzed ciąży oraz ilości nabieranych kilogramów w czasie jej trwania). Odpowiedni procent należy przeliczyć na podstawie zwiększonej w drugim trymestrze podaży energii o 360 kcal. Zaleca się tłuszcze dobrej jakości, takie jak oleje roślinne tłoczone na zimno, awokado, masło, olej kokosowy [8, 9].

Zalecane dawki suplementów dla kobiet w drugim trymestrze ciąży [5]

foliany witamina D3 magnez jod   kwasy omega-3
0,4–0,7 mg/dziennie 4000 IU/dziennie od 200 do 1000 mg/dziennie 250 μg/dziennie 200–300 mg/dziennie

 

Węglowodany 

Stanowią uzupełnienie pozostałych makroskładników. Zaleca się dostarczanie dobrej jakości kasz, ryżu, zbóż, owoców, miodu, warzyw skrobiowych. Zalecenia odnośnie do podaży węglowodanów są rozbieżne: 50–70% energetyczności diety (IŻŻ, Instytut Żywności i Żywienia 2012), 45–60% AI < 10% energii z cukrów dodanych (NORD, Nordic Nutrition Recommendation, 2014) oraz 45–60% (EFSA, European Food Safety Authority, 2013) [12]. W drugim trymestrze bardzo ważne jest także dbanie o odpowiednią podaż błonnika pokarmowego w celu uniknięcia zaparć. Niestety w normach żywienia nie podaje się dokładnych wytycznych dotyczących podaży tego składnika [8, 9]. W odniesieniu do norm (Instytut Żywności i Żywienia, 2017) nie ma ściśle określonego zapotrzebowania, są próby formułowania poziomu zalecanego dziennego spożycia. Obecnie zalecenia te są zróżnicowane w wielu krajach i najczęściej dla osób dorosłych przyjmuje się od 18 do 38 g/dziennie. IŻŻ wskazuje na potrzebę indywidualnej konsultacji z lekarzem lub dietetykiem w sprawie określenia zalecanego dziennego spożycia błonnika dla kobiety w okresie ciąży oraz laktacji [12]. Z punktu widzenia praktyków w celu uniknięcia zaprać zaleca się spożycie błonnika na poziomie co najmniej takim jak u kobiety dorosłej niebędącej w ciąży (min. 25 g/dziennie) oraz zwraca się uwagę na odpowiednie spożycie płynów (ok. 2–2,5 l dziennie).

Suplementacja w drugim trymestrze ciąży

Wśród najważniejszych suplementów dla kobiet w drugim trymestrze ciąży wymienia się witaminę D3 oraz foliany [10].

Witamina D3

Potrzeba suplementacji witaminą D3 przez kobiety w ciąży jest poparta licznymi badaniami naukowymi. Jaka dawka będzie optymalna dla kobiet w drugim trymestrze ciąży? Za dawkę w zupełności bezpieczną uważa się 4000 IU/dziennie, co przynosi znacznie lepszy efekt terapeutyczny niż suplementowanie dawką 400 IU oraz 2000 IU [11]. Należy jednak pamiętać, że dla niektórych kobiet dawka ta może okazać się niewystarczająca, w zależności od wyjściowego poziomu niedoboru. Najlepsza suplementacja to ta zindywidualizowana, dlatego najlepiej byłoby oznaczyć stężenie witaminy D3 w surowicy krwi. Badanie 25(OH)D3 pozwala ustalić, czy występują ewentualne niedobory. Zaleca się, w zależności od wyników badań, suplementację > 1000 IU/dziennie, przy jednoczesnym monitorowaniu wyników krwi kobiety ciężarnej, tak aby poziom witaminy D utrzymywał się > 30ng/ml [5, 13].

W drugim trymestrze ciąży płód rozwija się równie intensywnie jak podczas pierwszych 12 tygodni. Intensywnie zachodzi proces krwiotwórczy (stąd ważne jest optymalne spożycie żelaza), rozwija się kościec (istotna rola wapnia i witaminy D) oraz dojrzewają narządy. Bardzo ważne jest zatem dostarczenie mu wszystkich niezbędnych do tego składników odżywczych.

 

Foliany

Suplementacja kwasem foliowym jest ważna nie tylko w okresie prekoncepcyjnym, ale także w pierwszym i drugim trymestrze ciąży. Zalecana dobowa dawka to 400–700 μg na dobę [5, 14]. Za prawidłową ilość kwasu foliowego w surowicy ciężarnych kobiet uważa się jego stężenie wynoszące 6,6 ng/ml [14].

Oprócz dawki należy również pamiętać o odpowiedniej formie suplementu. W przypadku istnienia problemów z metylacją (blok enzymatyczny objawiający się obniżeniem aktywności reduktazy metylenotetrahydrofolianowej – MTHFR, który z różnym nasileniem występuje nawet u co drugiej kobiety) zastosowanie suplementacji w formie kwasu foliowego może okazać się nieskuteczne w profilaktyce wad otwartych ośrodkowego układu nerwowego. Warto wtedy rozważyć suplementację w formie metafoliny (stabilna sól wapniowa kwasu L-5-metyltetrahydrofoliowego, L-5-MTHF). Jest ona aktywną formą zredukowanych folianów krążącą w osoczu, która bezpośrednio wchodzi w procesy metabolizmu folianów. W porównaniu do kwasu foliowego metafolina wykazuje optimum absorpcji, porównywalną lub wyższą biodostępność oraz aktywność fizjologiczną [15]. Dawkę folianów należy zwiększyć u kobiet z BMI > 30, u kobiet z hiperhomocysteinemią oraz podczas leczenia niedokrwistości megaloblastycznej [5].

Magnez

Magnez jest ważnym składnikiem. który obniża kurczliwość mięśni poprzecznie prążkowanych i gładkich, zwiększa gęstość mineralną kości, reguluje przewodnictwo nerwowo-mięśniowe i podwyższa próg pobudliwości, reguluje ciśnienie tętnicze [5]. Właściwe stężenie magnezu wpływa na wzrost wchłaniania wapnia. Doustna suplementacja w dawce dobowej od 200 do 1000 mg/dziennie zalecana jest w stanach niedoboru magnezu lub jego objawach klinicznych [5, 16].

Jod

Niedobór jodu może prowadzić do zaburzeń rozwoju psychomotorycznego oraz niedoczynności tarczycy na tle niedoboru jodu, co zwiększa ryzyko poronienia i przedwczesnego porodu. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca suplementację 250 μg/dziennie przez kobiety ciężarne i karmiące [5]. Dla osiągnięcia takiej dawki zwyczajowe spożycie produktów zawierających sól jodowaną może okazać się niewystarczające. Wtedy warto do diety kobiety ciężarnej wprowadzić produkty o wysokiej zawartości jodu (ryby, jajo kurze, algi, owoce morza, szpinak, brokuły) oraz rozważyć dodatkową suplementację. 

Kwasy omega-3 

Wyrównywanie niedoborów kwasów omega-3 wpływa korzystnie na rozwój ośrodkowego układu nerwowego u płodu, obniża stany zapalne, zmniejsza ryzyko wystąpienia przedwczesnego porodu, poprawia wewnątrzmaciczne odżywienie płodu, wpływa korzystnie na rozwój umysłowy dzieci, rozwój funkcji motorycznych oraz poznawczych, a także zmniejsza ryzyko depresji poporodowej u matki. Zapotrzebowanie na kwasy tłuszczowe omega-3 wzrasta w okresie ciąży (w drugim trymestrze jest większe niż w pierwszym, a największe będzie w trzecim). Zalecana suplementacja dla kobiet ciężarnych to 200–300 mg DHA [5, 17]. W przypadku niskiego spożycia ryb i owoców morza sugerowana jest suplementacja DHA w dawkach dobowych dwu- lub trzykrotnie większych od dawki minimalnej [17]. Polskie rekomendacje Instytutu Żywności i Żywienia z roku 2017 to 250 mg/dziennie DHA + EPA, najlepiej w postaci dwóch porcji ryb tygodniowo, w tym raz ryby tłuste + 100–200 mg DHA/dziennie [12].

Praktyczne porady prosto z gabinetu dietetyka 

  1. Drugi trymestr ciąży to czas, w którym hormony większości pacjentek stabilizują się. Wymioty ustępują zupełnie lub w znacznym stopniu zmniejsza się ich częstotliwość. Poziom zmęczenia także nie jest już tak duży jak w pierwszym trymestrze. W tym okresie dieta ma szansę być przestrzegana (w pierwszym trymestrze ciężarnym pacjentkom trudno przestrzegać diety, ponieważ na wiele produktów reagują odruchem wymiotnym). 
  2. Wiele kobiet w ciąży, kiedy w końcu jest w stanie jeść, zaczyna miewać zachcianki. Bardzo często pada wówczas pytanie, czy mogą je spełniać. To zależy. Jeżeli pacjentka pięć razy w tygodniu ma ochotę na wołowinę, należy jej na to poz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy