Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ciąża i zdrowy rozwój dziecka

1 lutego 2019

NR 4 (Sierpień 2018)

Neofobia żywieniowa – problem całej rodziny

0 72

Neofobia żywieniowa postrzegana jest przez wielu specjalistów jako postawa skierowana na nową lub wyglądającą na nową żywność [3, 5, 7, 12]. Jej nasilenie może być klasyfikowane jako zaburzenie i zawsze wymaga uwagi i wsparcia ze strony specjalistów. Neofobia żywieniowa może prowadzić do znacznego i długotrwałego zawężania menu do kilku produktów, co może negatywnie wpływać na zdrowie fizyczne oraz kondycję emocjonalno-społeczną osoby nią dotkniętej [4–6, 12]. Neofobia żywieniowa może również dotyczyć naturalnych postaw związanych z niechęcią do nowości, która nasila się między drugim a szóstym rokiem życia [7].

Niechęć do nowości może przybrać jednak dużo większe nasilenie i prowadzić do wycofywania z diety produktów, unikania ich nie tylko w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, ale również w wieku nastoletnim oraz w dorosłości [11, 12]. Niechęć i lęk w sytuacjach związanych z przyjmowaniem posiłków może mieć różne przyczyny [1], m.in. trudności zdrowotne, np. refluks, alergie, problemy z zakresu sensomotoryki, takie jak nadwrażliwość dotykowa, słabe napięcie mięśniowe, nieprawidłowa koordynacja, czy nieprawidłowości w obrębie jamy ustnej i obszaru ustno-twarzowego, np. nadwrażliwość, niezintegrowane odruchy orofacjalne, krótkie wędzidełko. Co więcej, ww. problemy nie zawsze przybierają formę patologii, a „jedynie” trudności, które dziecko potrafi kompensować. W takiej sytuacji trudno wychwycić problemy podczas diagnoz lub ocen rozwoju, które przechodzi dziecko (badania pediatryczne, pobyt w żłobku, a później w przedszkolu itp.). Braki w podstawowych umiejętnościach, tzw. fundamentach jedzeniowych, pozbawiają przyjemności spożywania produktów o określonych cechach, a także uniemożliwiają lub utrudniają wprowadzanie do menu nowości.

Niezauważone towarzyszą dziecku, sprawiając, że jedzenie staje się dla niego coraz mniej przyjemne i łatwe. Unikanie posiłków oraz niechęć do próbowania i/lub spożywania nowości zaczyna niepokoić rodziców i początkowo postrzegana jest jako chwilowa fanaberia dziecka lub próba manipulacji otoczeniem. Tak odczytana sytuacja mobilizuje rodziców do wprowadzenia lub zaostrzenia kontroli w obszarze jedzenia.

Dziecko unikające różnych pokarmów ze względu na swoje trudności (których nie jest świadome i nie umie tego przekazać) spotyka się z presją i negatywnymi emocjami rodziców, a w konsekwencji nasila swoje zachowania unikające. W taki sposób powstaje błędne koło zachowań całej rodziny, których początkiem często są… niewychwycone trudności dziecka, pozornie z jedzeniem niezwiązane. Nie ma zatem wątpliwości, że ważne jest reagowanie na niepokoje rodziców i udzielenie rodzinie skutecznego wsparcia, tym bardziej że zdezorientowany rodzic często nie wie, do kogo zwrócić się o pomoc. Dietetyk to często specjalista w pierwszej kolejności kojarzony ze zdrowym, prawidłowym żywieniem, dlatego do jego gabinetu trafiają dzieci z mocno ograniczonym menu i silną niechęcią do wprowadzania jedzeniowych nowości. 

Niezbędny plan działania i praca zespołowa

Ważne jest, by dietetyk oraz każdy inny specjalista, do którego trafia rodzina z problemem neofobii żywieniowej, potrafił zdefiniować obszar i cel swojej pracy, a także nawiązał współpracę ze specjalistycznym ośrodkiem posługującym się sprawdzonym programem diagnostyczno-terapeutycznym. Jasno sprecyzowany program, świadomość etapów terapii, ujednolicenie metod pracy ułatwia rodzicowi zrozumienie podejmowanych działań, włączenie się w nie i aktywne wdrażanie zaleceń na gruncie domowym. Rodzice, którzy czują się kompetentni do wspierania swojego dziecka, są w stanie zaangażować się w proces zmiany postaw żywieniowych własnej pociechy oraz aktywnie zmieniać środowisko, by ułatwiało ćwiczenie nowych umiejętności dziecka. 

Rodzice są zatem najważniejszymi osobami wspierającymi i uczącymi dziecko z neofobią żywieniową. Niezbędne jest jednoczesne budowanie fundamentów jedzeniowych, których brak utrudnia czerpanie przyjemności z jedzenia różnorodnych produktów. Działania te koordynuje i ujednolica spójny program diagnostyczno-terapeutyczny, za którego prawidłową realizację odpowiedzialny jest terapeuta prowadzący. Czy zatem dietetyk jest w stanie udzielić skutecznego wsparcia w neofobii żywieniowej? I na czym może polegać jego rola?

Zadania dietetyka

Nazwanie potrzeb rodzica, zebranie danych, określenie kompetencji specjalisty

Pierwszy kontakt dietetyka z dzieckiem z trudnościami żywieniowymi powinien być nastawiony na dokładne ustalenie źródła niepokoju rodziców: czy jest nim bardzo wybiórcza dieta, a co za tym idzie – utrudnienia w normalnym funkcjonowaniu rodziny przez dziwne zwyczaje żywieniowe dziecka? Ilość pokarmu, które zjada dziecko podczas posiłku? Zbyt niska masa ciała? Zły stan odżywienia dziecka obecnie lub w przyszłości? Pogorszenie stanu zdrowia, odporności [8, 13]?

Odpowiedzi na te pytania pomogą nakreślić specjaliście zakres własnych kompetencji, ustalić realne oczekiwania rodzica i zapoczątkować współpracę dietetyka i rodziny z ośrodkiem dysponującym doświadczeniem w zakresie żywieniowych trudności. Dodatkowo prócz precyzyjnego zdefiniowania potrzeb i niepokoju rodziców dietetyk w zakresie swoich kwalifikacji powinien zebrać jak najwięcej danych, które pomogą ocenić stan faktyczny, m.in. zapis diety dziecka z kilku dni, zebranie informacji o jakichkolwiek dolegliwościach zdrowotnych dziecka. W ocenie dietetycznej istotne są również informacje o zażywanych lekach, ilości przyjmowanych płynów, częstotliwości wypróżniania. Ważne będą także dane dotyczące czasu i tempa spożywania posiłków. W wywiadzie z rodzicami należy ustalić oczekiwania rodziców i możliwości dziecka co do ilości spożywanej żywności. 

Zmniejszenie niepokoju rodziców poprzez nakierowanie na działanie

Przyczyny niechęci lub lęku dziecka do spożywania urozmaiconych pokarmów mogą być różne i bez odpowiedniego przygotowania oraz wsparcia interdyscyplinarnego zespołu ustalenie ich może być trudne.

Jednak wybiórcze spożywanie przez dziecko pokarmów bez względu na jego przyczyny prawie zawsze powoduje niepokój u rodziców [10]. Rzetelne informacje uzyskane od dietetyka, szczególnie jeśli jest on jednym z pierwszych specjalistów, do którego rodzice skierowali swoje kroki, pomogą zmniejszyć lęk, co zawsze pozytywnie wpływa na strategię karmienia, atmosferę przy posiłku, relacje rodzinne i postępy w dalszej terapii. Podczas pierwszych spotkań z rodzicami dietetyk powinien ocenić stan odżywienia dziecka na podstawie m.in. wywiadu żywieniowego, badań antropometrycznych, badań biochemicznych.

Rzetelna ocena dietetyczna zawsze powinna być wstępem do pracy terapeutycznej. Jeśli stan dziecka nie budzi większego niepokoju, nie oznacza to, że problem, który dostrzegają rodzice, nie istnieje. Oznacza to jedynie, że na tę chwilę nie wpływa on drastycznie na zdrowie dziecka, co znacznie ułatwia pracę terapeutyczną. Dzięki temu strategie terapeutyczne mogą być nastwione na cele długoterminowe, prawidłowe uczenie się jedzenia bez nacisku, presji i pospieszania [9]. Przedstawienie rzetelnej oceny dietetycznej dziecka, wyrażenie gotowości do jej ewentualnego monitorowania, przedyskutowanie obaw rodziców, włączenie edukacji żywieniowej (z uwzględnieniem aktualnej sytuacji rodziny) pomaga obniżać lęk opiekunów [15].

Edukacja żywieniowa

Często rol...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy