Dołącz do czytelników
Brak wyników

Naturalne źródło zdrowia i piękna z uwzględnieniem propolisu i pierzgi

Artykuł | 1 lutego 2019 | NR 4
281

Od wieków człowiek wykorzystywał i wykorzystuje nadal produkty, które owady wytwarzają do swoich celów. Na szczególną uwagę zasługują pszczoły miodne (Apis mellifera L.), które dostarczają sporej gamy surowców mających istotne zastosowanie w życiu codziennym. 

Wyróżnia się kilka kategorii produktów pszczelich: 

  • zebrane przez pszczoły (pyłek kwiatowy),
  • zebrane i przetworzone przez pszczoły (propolis, miód, pierzga), 
  • wydzielane przez pszczoły (mleczko, jad, wosk), 
  • powstałe dzięki zapylaniu (np. owoce, warzywa, migdały, kawa, bawełna) [3, 6].

W artykule omówiono dwa produkty pszczele – propolis oraz pierzgę – pod kątem ich właściwości prozdrowotnych i kosmetologicznych. 

Czym jest propolis, a czym pierzga?

Proces powstawania propolisu polega na przetwarzaniu przez pszczoły zebranej z drzew żywicy. W układzie pokarmowym owada z żywicy powstaje tzw. kit pszczeli, a w połączeniu z balsamem pyłkowym (przetrawiony pyłek) powstaje właśnie propolis [10, 23]. Nazwa propolis z języka greckiego oznacza mur obronny otaczający miasto. I właśnie w ten sposób pszczoły wykorzystują ów produkt – głównie do wzmocnienia i uszczelnienia konstrukcji ula, a także zabezpieczenia przed rozwojem drobnoustrojów czy insektów [20]. Propolis ma postać lepkiej, gęstej żywicy o charakterystycznym zapachu i – w zależności od jego roślinnego pochodzenia – pomarańczowej, czerwonej, szarej, ciemnozielonej, brunatnej, a nieraz czarnej barwie. Jest to substancja nierozpuszczalna w wodzie [15, 23]. Skład propolisu jest bardzo złożony (ponad 300 składników) i w dużej mierze uzależniony jest od rośliny, z której pszczoły pozyskały żywicę (tabela 1). 

Tabela 1. Główne składniki propolisu [10, 15, 23] 

Składnik Przybliżona zawartość %
żywice, balsamy, substancje smoliste  40–55
woski i ślina  20–30
polifenole  14–16
polisacharydy  2–2,5
pyłek kwiatowy i domieszki mechaniczne 5–10
mikroelementy: żelazo, miedź, fosfor, mangan, cynk, kobalt, krzem, magnez, selen w zależności od źródła pochodzenia żywicy i pyłku

 

Najdokładniej przebadaną grupą związków biologicznie czynnych zawartych w propolisie jest frakcja polifenoli (kwasy fenolowe, flawonoidy, aldehydofenole, ketofenole). Wśród kwasów fenolowych wyróżniono: kwas ferulowy, kumarowy, kawowy, salicylowy, galusowy, gentyzynowy, keratynowy. Jeśli chodzi o grupę flawonoidów, najważniejszymi przedstawicielami są: kemferol, kwercetyna, apigenina, ramnetyna, pinocembryna, chryzyna, tektochryzyna, pinostrobina, pinobanksyna, pinocembryna, galangina, akacetyna oraz ich prekursory – odpowiednie chalkony [1, 11, 23].

Pierzga, zwana pszczelim chlebem lub ambrozją, to produkt beztlenowej fermentacji mlekowej pyłku kwiatowego [2, 8, 13]. Świeża pierzga ma brunatną barwę, delikatny gorzki zapach i lekko kwaśny smak ze względu na niskie pH (ok. 4,3) [1]. Cały proces produkcji chleba pszczelego rozpoczyna się od zebrania pyłku, następnie jest on mieszany z enzymami, wydzieliną gruczołów ślinowych i nektarem w przewodzie pokarmowym pszczół. Stanowi podstawowy pokarm tych owadów, a przechowywany jest w plastrach, gdzie podlega fermentacji mlekowej (identycznej jak podczas procesu produkcji jogurtów). Proces ten sprawia, że produkt jest łatwiej strawny, wzbogacony o dodatkowe substancje odżywcze oraz zabezpieczony przed psuciem. Pierzga wypełnia komórkę plastra do ¾ jej objętości, resztę stanowi miód i wosk chroniące w ten sposób masę pyłku przed utlenieniem [2, 8, 13]. W skład fermentowanego produktu wchodzi ok. 200 substancji (tabela 2) – różni się on nieco od składu świeżego pyłku. 

Tabela 2. Główne składniki pierzgi pszczelej [2, 13] 

Składnik Przybliżona zawartość 
białko 14–37%
węglowodany 24–34%
tłuszcze 6–13%
kwas mlekowy 3,2%
celuloza 2,7%

 

W procesie fermentacji białko częściowo ulega rozkładowi do peptydów i aminokwasów, stąd ich większa ilość w porównaniu do pyłku. Ponadto pierzga jest dobrym źródłem witamin z grupy B oraz witaminy K, która nie występuje w świeżym pyłku. Zawartość witaminy C może sięgać 300 mg/100 g produktu, natomiast prowitaminy A – 200 mg/100 g. Wśród składników mineralnych wyróżnić można potas, magnes, wapń, sód, miedź, cynk, mangan, chrom, kobalt, krzem, selen, żelazo [2, 13]. Charakterystycznymi związkami polifenolowymi dla pierzgi są: kwas kawowy, chryzyna, kwercetyna, kemferol. Na uwagę zasługuje również zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych: kwas linolowy oraz sprzężone dieny kwasu linolowego – CLA. Zawarte w pierzdze związki triterpenowe – kwas oleanolowy i ursonowy – mogą mieć istotne znaczenie pod kątem aktywności antymutagennej, antyoksydacyjnej i cytotoksycznej [2, 8, 26].

Właściwości odżywcze i zdrowotne

Pierzga oraz propolis znalazły zastosowanie w apiterapii (łac. apis – pszczoła), czyli leczniczym zastosowaniu produktów wytwarzanych przez pszczoły, opartym na naukowych podstawach potwierdzających tradycyjną wiedzę [19].

Pierzga wykazuje silne właściwości antybakteryjne w kierunku szczepów patogennych dla człowieka. Oprócz bakterii potrafi skutecznie zwalczać wirusy, pasożyty i grzyby. W składzie pierzgi znajduje się wiele związków o silnym działaniu antyoksydacyjnym. Ze względu na szerokie spektrum działania pierzga wykazuje działanie terapeutyczne wspomagające leczenie konwencjonalne. Dodatkowo sprawdza się w przypadku terapii chorób neurologicznych, wieku starczego, łuszczycy, zaburzeń związanych z narządem wzroku oraz przerostu gruczołu krokowego. Stosowana jest również w przypadku występowania zespołu przewlekłego zmęczenia. Pierzga wykazuje dodatkowo właściwości immunomodulujące, przeciwnowotworowe, przeciwzakrzepowe, przeciwbólowe, odtruwające oraz poprawiające krążenie [13]. Wykazuje korzystny wpływ na pracę układu moczowego-płciowego poprzez zwiększenie wydalania moczu oraz stymulację potencji u mężczyzn [22]. Zwiększa odporność organizmu ze względu na obecność bakterii kwasu mlekowego Lactobacillus i Bifidobacterium [18]. Ze względu na właściwości przeciwzapalne i odżywcze pierzga znajduje zastosowanie we wspomaganiu leczenia chorób dietozależnych, takich jak nadciśnienie tętnicze krwi, choroby jelit, anemia [13]. Jest stosowana w przypadku obniżonego łaknienia, jako środek wzmagający apetyt. Zalecana dawka dzienna dla dorosłych to 30 g stosowane przez miesiąc w formie nieprzetworzonej lub w formie maceratu (pierzga zalana chłodną wodą i pozostawiona na kilka godzin w temperaturze pokojowej) [7]. 

Propolis, podobnie jak pierzga, wykazuje silne działanie przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe – w szczególności w przypadku infekcji wirusem HPV, którego zakażenie może być przyczyną raka szyjki macicy u kobiet [13]. Bakterie chorobotwórcze dla człowieka, takie jak Staphylococcus, Klebsiella i Escherichia coli, są wrażliwe na działanie propolisu [25]. W sytuacji gdy dochodzi do rozwoju komórek nowotworowych w organizmie, propolis wykazuje działanie cytotoksyczne w kierunku komórek zmienionych nowotworowo poprzez indukcję apoptozy. Właściwości przeciwnowotworowe propolisu zostały wykazane w badaniach in vitro i in vivo [13]. Ze względu na wysoką zawartość flawonoidu pinocembryny propolis wykazuje silne działanie opóźniające wystąpienie choroby Alzheimera, co udowodniły badania przeprowadzone przez Liu i wsp. Wykazano kilka ważnych zależności:

  • zmniejszenie przesączalności kapilarnych naczyń mózgowych o 45%,
  • obniżenie aktywności cytokin prozapalnych, takich jak TNF-α, IL-1β i IL-6 w tkance mózgowej o 32%, 
  • zahamowanie gromadzenia się amyloidu beta w mózgu o 32%,
  • wzrost pamięci krótkotrwałej o 57% [11].

Propolis można spożywać na surowo jako dodatek np. do koktajli. Nie należy przekraczać dawki 20 g na dobę u osób dorosłych w kuracji wielomiesięcznej [7].

Wpływ wewnętrznego i zewnętrznego stosowania propolisu i pierzgi na skórę

Ze względu na zdolność niwelowania wolnych rodników oraz stymulację powstawania kolagenu typu I i III propolis wpływa korzystnie na właściwości regeneracyjne uszkodzonej skóry. Wykazano, że zmniejsza degradację fibronektyny w obrębie rany, której rolą jest stymulacja procesu gojenia się ran [5]. Ze względu na zawartość cynku i krzemu wykazuje działanie seboregulacyjne, co jest pożądane szczególnie w procesie pielęgnacji cery łojotokowej i trądzikowej. W składzie propolisu znajduje się również kwas salicylowy o działaniu przeciwzapalnym i rozjaśniającym skórę. Krzem wspomaga budowę ścian naczyń krwionośnych poprzez udział w procesie tworzenia i funkcjonowania tkanki łącznej, która stanowi jeden z elementów budulcowych naczyń krwionośnych [22]. Dzięki temu zmniejszają się widoczne na skórze czerwone teleangiektazje. Propolis wpływa łagodząco na zmiany skórne w przebiegu trądziku...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy