Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

19 stycznia 2019

NR 2 (Kwiecień 2018)

Najnowsze schematy żywieniowe wraz z suplementacją w chorobach tarczycy, w tym Hashimoto

0 965

Choroby tarczycy dotyczą dużej grupy osób, jednak dokładne liczby nie są znane. Wiele osób w Polsce nie poddało się nigdy żadnym badaniom laboratoryjnym w kierunku chorób gruczołu tarczowego. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 2006 r. choroby tarczycy dotyczyły 1 202 000 osób w Polsce, czyli 2,2% populacji, w tym głównie kobiet. W 2014 i 2015 r. Polskie Stowarzyszenie Chorych na Hashimoto zorganizowało akcję wyrywkowo sprawdzającą kobiety pod kątem chorób tarczycy za pomocą badania ultrasonograficznego metodą Dopplera. W badaniu wzięło udział 500 kobiet w wieku 18–70 lat. Aż 50% uczestniczek badania miało zmiany w obrębie tarczycy, a większość o tym nie widziała [1]. Nieleczone schorzenia tarczycy mogą powodować różnego rodzaju powikłania. Niedoczynność, nadczynność i rak tarczycy mają odmienny obraz kliniczny. Dobór leczenia zależy od rodzaju choroby. Wsparcie w postaci schematu żywieniowego ulega modyfikacjom w zależności od rodzaju schorzenia tarczycy i innych czynników wpływających na zdrowie i objawy towarzyszące chorobie. Dieta powinna być dobrana indywidualnie. 

Tarczyca jest jednym z gruczołów wydzielania wewnętrznego, który oddziałuje na inne narządy i odpowiada za homeostazę w organizmie. Nadmierne wydzielanie hormonów tarczycy powoduje nadczynność tarczycy, z kolei niewystarczająca produkcja jest charakterystyczna dla niedoczynności. Główną przyczyną nadczynności tarczycy jest autoimmunologiczna choroba Gravesa-Basedowa. Niedoczynność tarczycy jest często skutkiem przewlekłego autoimmunologicznego zapalenia Hashimoto i stanowi jedną z najczęściej występujących patologii gruczołu tarczowego. Choroba dotyczy ok. 1–6% populacji, przy czym od czterech do pięciu razy częściej chorują kobiety, a częstość występowania choroby rośnie z wiekiem. Niedobory hormonów tarczycy prowadzą do spowolnienia procesów metabolicznych, nadwyżka powoduje ich przyspieszenie. Gruczoł tarczowy odpowiada za ok. 30% spoczynkowej przemiany materii, dlatego przy jej nieprawidłowej funkcji mogą pojawić się problemy z utrzymaniem należnej masy ciała. Ze względu na udział hormonów tarczycy w regulacji przemian metabolicznych objawy dysfunkcji tarczycy mogą być różne i obejmować wiele narządów i układów [2]. Część z objawów można łagodzić dietą, dlatego u pacjentów z chorobami tarczycy powinno się zwracać uwagę na prawidłowy udział w diecie wybranych makro- i mikroskładników, które wpływają na czynność gruczołu tarczowego. Doniesienia naukowe wskazują na istnienie związku pomiędzy niedoczynnością tarczycy a zwiększoną masą ciała oraz stężeniem TSH w przedziale 2,5–4 mg/dl a zwiększonym ryzykiem otyłości i zespołu metabolicznego. Pojawiły się też badania wskazujące dodatnią korelację między aktywnością TSH a stężeniem leptyny w surowicy [3, 4]. Leptyna wpływa na równowagę energetyczną ustroju, co może częściowo wyjaśniać mechanizmy odpowiedzialne za rozwój nadwagi i otyłości u pacjentów z nieprawidłowym TSH. Przy niedoczynności tarczycy obserwuje się zmiany metaboliczne w zakresie chorób serca i osteoporozy, dlatego schemat żywieniowy powinien obejmować profilaktykę tych chorób [5]. We wszystkich chorobach tarczycy bardzo ważna jest stabilna gospodarka węglowodanowa. Badania wykazują zależność pomiędzy insulinoopornością i guzowatością tarczycy, a także rakiem tarczycy [6, 7].

POLECAMY

Wskazówki żywieniowe 

U pacjentów z chorobami tarczycy, obok leczenia farmakologicznego, zaleca się wprowadzenie odpowiednio dobranego schematu żywieniowego. Właściwa interwencja żywieniowa pomaga w łagodzeniu objawów choroby, zapobiega niedożywieniu i wspiera utrzymanie prawidłowej masy ciała. Pacjenci z niedoczynnością tarczycy często mają nadwagę lub są otyli, podczas gdy u pacjentów z nadczynnością tarczycy często obserwuje się szybką utratę masy ciała. Kontrolowany spadek masy ciała może mieć znaczenie dla normalizacji stężeń hormonów we krwi [8]. Nieodpowiednio zbilansowana, niskokaloryczna dieta, uboga w produkty białkowe może również spowolnić pracę gruczołu tarczowego, manifestując się podwyższonym TSH. W zaleceniach żywieniowych w niedoczynności tarczycy białko powinno stanowić 15–20% dziennego zapotrzebowania na energię. Produkty białkowe zawierają tyrozynę, aminokwas niezbędny do syntezy hormonów tarczycy. 

Warto zwrócić uwagę na schematy żywieniowe zalecane w chorobach tarczycy, zwłaszcza o podłożu autoimmunologicznym – najczęściej wymienia się dietę bezglutenową, beznabiałową, protokół autoimmunologiczny (AIP), paleo, GAPS, FODMAP, GAPS, The Body Ecology Diet, eliminacyjną, przeciwzapalną, wegetariańskią, ketogeniczną, protokół dr Dąbrowskiej. Wymienione diety bazują na eliminacji produktów w celu zmniejszenia ekspozycji na antygeny pokarmowe bądź potencjalnie nietolerowane produkty, poprawy pracy jelit i uszczelniania bariery jelitowej, poprawienia funkcji trawiennych oraz innych organów ważnych dla pracy tarczycy. Należy zwrócić uwagę, że powyższe interwencje dietetyczne nie powinny być stosowane bez wskazań oraz bezterminowo, ze względu na ryzyko pojawienia się niedoborów.

Ważne aspekty podczas tworzenia planu żywieniowego:

  • kaloryczność diety – diety niskoenergetyczne nie są wskazane,
  • udział białka w diecie na poziomie 15–20%, niekiedy 25%,
  • wyregulowanie gospodarki węglowodanowej,
  • uzupełnienie niedoborów składników pokarmowych,
  • odpowiednia suplementacja diety,
  • utajone nietolerancje pokarmowe,
  • produkty mogące nasilać procesy autoimmunizacyjne i rozszczelnienie bariery jelitowej, takie jak: gluten, nabiał krowi, rośliny psiankowate, rośliny strączkowe, niektóre tłuszcze roślinne, soja, cukier, jaja [9–12], 
  • reakcje krzyżowe z glutenem (sezam, ryż, proso, gryka, teff, amarantus, kukurydza, tapioka, quinoa, kakao, czekolada, drożdże) [13],
  • goitrogeny,
  • żywność GMO [11, 14, 15],
  • żywność wysokoprzetworzona,
  • syntetyczne dodatki do żywności,
  • jakość i pochodzenie żywności – azotany, azotyny, pestycydy, herbicydy, metale ciężkie,
  • funkcja wątroby i nerek,
  • prawidłowe pH soku żołądkowego, enzymy trawienne,
  • szczelność bariery jelitowej,
  • SIBO – przerost bakterii w jelicie cienkim,
  • bakterie, wirusy, grzyby – Helicobacter pylori, Yersinia enterocolitica, przerost Candida,
  • pasożyty,
  • niedobory składników pokarmowych,
  • odpowiednia suplementacja.

 

Przed wprowadzeniem diety bezglutenowej należy wykonać diagnostykę w kierunku celiakii, ze względu na współwystępowanie chorób autoimmunologicznych tarczycy z chorobą trzewną, a postępowanie dietetyczne w tych dwóch jednostkach chorobowych różni się. Nie poleca się stosowania szeroko rozumianych diet eliminacyjnych samodzielnie, bez pomocy specjalisty. Warto jednak zauważyć, że czasowe wyłączenie niektórych produktów z diety u znacznej grupy pacjentów wiąże się z poprawą samopoczucia, ustąpieniem niektórych objawów, a niekiedy wyników. 

Kontrowersje, czyli goitrogeny w diecie Hashimoto

Przy niedoczynności tarczycy, zwłaszcza u pacjentów z niedoborem jodu, zaleca się ograniczenie czynników wolotwórczych w diecie. Goitrogeny są substancjami antyodżywczymi i mogą zakłócać metabolizm jodu oraz hamować syntezę hormonów tarczycy. Wchłanianie i magazynowanie jodu przez tarczycę może być zakłócone przez występujące w roślinach krzyżowych – takich jak m.in. kapusta, brokuły, kalafior, brukselka – tiocyjaniany, izotiocyjaniny, nitryle i tiooksazolidyny, w ziemniakach i kukurydzy – glikozydy cyjanogenne, w cebuli i czosnku – dwusiarczki n-propylowe [29]. Aktywność goitrogenną wykazuje także rzepak i proso. Warto zwrócić uwagę, iż obróbka termiczna, tzn. gotowanie, gotowanie na parze, blanszowanie czy kiszenie, powoduje zmniejszenie właściwości wolotwórczych o 30%. Goitrogeny są bogatym źródłem niezbędnych witamin i mikroelementów, dlatego nie należy eliminować ich z diety, jedynie pamiętać o odpowiednim przygotowaniu [9, 12]. Wyjątek stanowi soja, która powinna być wykluczona z diety. Soja należy do goitrogenó...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy