Dołącz do czytelników
Brak wyników

Mleko modyfikowane – rodzaje i właściwości

Artykuł | 11 stycznia 2019 | NR 1
93

Żywienie – ważny czynnik pozwalający w pełni zrealizować wrodzony, genetycznie uwarunkowany potencjał zdrowotny i rozwojowy dziecka. Szczególnie ważny jest w najwcześniejszych okresach rozwoju ontogenetycznego – płodowym i noworodkowo-niemowlęcym – określanych jako krytyczne. Charakteryzują się one wysokim tempem wzrastania i dojrzewania dziecka, dużą intensywnością przemian metabolicznych, co skutkuje zwiększonym zapotrzebowaniem na energię i wszystkie składniki pokarmowe. 

Celem żywienia jest zaspokajanie uczucia głodu, dostarczanie przyjemności smakowo-zapachowych oraz zapobieganie niedoborom makro- i mikroskładników. Dzięki temu dziecko odczuwa komfort i ma zagwarantowaną odpowiednią jakość życia.

Z dotychczasowych badań wynika, że rodzaj diety wywiera tym większy wpływ na kształtowanie przemian ustrojowych, im młodszy jest organizm. 

Istnieją dwa zasadniczo różne sposoby żywienia niemowlęcia – naturalny (karmienie piersią) i sztuczny (mleko modyfikowane).

Karmienie naturalne – fizjologiczny sposób żywienia niemowląt. Zaspokaja zapotrzebowanie na niezbędne składniki odżywcze, zapewnia harmonijny rozwój psychomotoryczny i stanowi pierwotny bodziec kształtujący umiejętność interakcji społecznej. Pokarm kobiecy jest najlepszy jakościowo i idealny dla niemowląt, stanowi jeden z ważniejszych elementów profilaktyki chorób cywilizacyjnych. Zdolność dostosowania składu pokarmu w zależności od okresu rozwojowego dziecka, pory roku i dnia świadczą o doskonałej adaptacji do zmiennego zapotrzebowania na składniki odżywcze. 

Tabela 1. Biodostępność składników mineralnych

  Mleko kobiece Mleko modyfikowane Mieszanka mleczna Produkty zbożowe
Fe 50% 7% 12% 4%
Ca 75%/58% 50%/38%    
Zn 41% 31%    

W mleku modyfikowanym i mieszankach mlecznych mniejsza biodostępność kompensowana jest poprzez zwiększenie ich stężenia!

 

Żywienie sztuczne – alternatywa karmienia naturalnego, wykorzystuje całą gamę mleka modyfikowanego, które w maksymalny sposób jest upodabniane do mleka matczynego na podstawie dyrektyw Unii Europejskiej dotyczących produkcji i składu. 

Mleko modyfikowane, które ma zastąpić mleko matki wytwarzane, jest zwykle z mleka krowiego, poddanego niezbędnym zmianom zarówno ilościowym, jak i jakościowym. Może być również wytwarzane z hydrolizatów białka lub izolatów białka sojowego. Zgodnie z dyrektywą Komisji Europejskiej z 2013 r. może być też wytwarzane z mleka koziego. Wzorcem, zwłaszcza w odniesieniu do produktów stosowanych w pierwszych miesiącach życia, jest pokarm kobiecy. Produkt, który ma zastąpić mleko matki, powinien nie tylko naśladować swoim składem pokarm kobiecy, ale spowodować, aby tempo wzrastania oraz wskaźniki przemiany materii u niemowląt żywionych sztucznie były maksymalnie zbliżone do karmionych wyłącznie piersią. Idealna kopia składu mleka kobiecego nie jest jednak możliwa. 

 

Wszystkie obecne na rynku rodzaje mleka modyfikowanego są dobrze zbilansowanym, bezpiecznym pokarmem dla niemowląt. Ich skład podlega ścisłej kontroli i spełnia normy określone przez rozporządzenia Unii Europejskiej. Skład wszystkich mieszanek jest podobny. Producenci mogą wzbogacić je dodatkowo o wybrane składniki lub opatentować własną kompozycję szczególnie korzystnych związków (np. oligosacharydów lub kwasów tłuszczowych). Dyrektywa Unii Europejskiej określa zawartość energii na składniki podstawowe (białko, węglowodany, tłuszcze), 11 składników mineralnych, w tym m.in. Fe, Zn, J, oraz 13 witamin, m.in. A, D, E, K. W mleku modyfikowanym i mieszankach mlecznych mniejsza biodostępność składników mineralnych kompensowana jest poprzez zwiększenie ich stężenia (tabela 1). Dyrektywa UE zaleca dzieciom żywionym sztucznie mleko początkowe (infant formula) do czasu wprowadzenia pokarmów uzupełniających (w praktyce pierwsze sześć miesięcy), a mleko następne (follow on formula) dopiero w drugim półroczu. Skład tych preparatów uwzględnia specyficzne potrzeby żywieniowe niemowląt. 

Mleko modyfikowane stosowane w żywieniu początkowym pokrywa w całości zapotrzebowanie na skład­niki odżywcze w tym okresie, natomiast preparaty następne są przeznaczone do żywienia dzieci w cza­sie wprowadzania pokarmów uzupełniających. Mleko początkowe można stosować przez cały pierwszy rok życia dziecka. Mleko początkowe i następne popularnie nazywane jest także mieszankami mlecznymi.

Mleko krowie – podstawa mleka modyfikowanego, najlepsze źródło Ca (ok. 70%) o najwyższej biodostępności („wapń – oś życia”), warunkującego osiąganie szczytowej masy kostnej (20.–30. r.ż.), białka (21–36%) o wysokiej wartości biologicznej (wszystkie aminokwasy egzogenne, w tym lizyna), tłuszczu (11–48%), węglowodanów (31–53%), źródło witamin, zwłaszcza B2 (ryboflawiny) i D oraz biopierwiastków: K, Mg, P, Zn, Co, F. 

Tabela 2. Porównanie wybranych składników mleka kobiecego, krowiego i modyfikowanego

Składnik Jednostka Mleko
kobiece
Mleko
krowie
Mleko częściowo 
modyfikowane
Mleko 
modyfikowane

Białko
kazeina
serwatka


mg/l
mg/l

40,0
60,0

82,0
18,0

80,0
20,0

40,0
60,0
Tłuszcze
oleje roślinne
g/100
-
4,2
-
3,7
-
3,4
++
3,6
++
Węglowodany g/100 7,4 4,9 7,3 7,3

Składniki mineralne

Fe
Ca
Na

mg/l

0,08
35,0
15,0

0,05
117,0
50,0

0,5
85,0
25,0

0,5
54,0
18,0

Wartość energetyczna g/100ml
kcal/100ml
kJ/100
1,1
70,0
290,0
3,5
66,0
275,0
1,9
66,0
275,0
1,5
66,0
275,0

 

O pełnowartościowości białek mleka krowiego (kazeiny i białek serwatkowych) decyduje obecność wszystkich aminokwasów egzogennych i stuprocentowa ich przyswajalność (białka roślinne przyswajane są tylko w 60–70%). Wartość odżywcza białek serwatkowych mleka jest równorzędna wartości białek mięsa wysokiej jakości, a nawet dorównuje jakości białka jaja kurzego, uznanego za najwyższą. 

Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa Żywności (European Food Safety Authority – EFSA) przyjmuje dla niemowląt jako referencyjne spożycie białka w pierwszych dwóch miesiącach życia 1,77 g/kg m.c. dziennie, które maleje do 1,14 g/kg m.c. dziennie w 11.–12. miesiącu. W Polsce od 2006 r. obowiązują zalecenia dyrektywy Komisji Europejskiej dotyczące całkowitej zawartości białka w mleku krowim (początkowym: 1,8–3,0 g/100 kcal i następnym: 1,8–3,5), sojowym (początkowym: 2,25 g/100 kcal i następnym: 2,25–3,5 g/100 kcal) i w hydrolizatach białka (początkowych: 1,8–3,0 g/100 kcal i następnych: 2,25–3,5 g/100 kcal). Skład mleka krowiego i kobiecego diametralnie się od siebie różni. Tabela 2 przedstawia porównanie wybranych składników mleka kobiecego, krowiego i modyfikowanego. Wyniki badań prowadzone w różnych populacjach wykazały związek otyłości ze sposobem karmienia po urodzeniu, co stanowiło podstawę do przeprowadzenia wieloośrodkowego projektu EU Childhood Obesity Programme (CHOP) obejmującego ok. 1500 noworodków. Wyniki badań wykazały, że niemowlęta, które otrzymywały w swojej diecie mniej białka, w wieku dwóch lat osiągnęły tę samą długość ciała, ale niższą jego masę. Kontynuacją badań były obserwacje kohortowe lata 2005–2010, EARNEST, The Early Nutriton Programming Project, 2008–2015; NUTRIMEN-THE The efect of diet on mental performence in children i aktualny, Early Nutrition.

Badania te mają dostarczyć danych o rozlicznych aspektach zdrowia członków kohorty do 11. roku życia. Aktualne wyniki badań wskazują, że zarówno ilość, jak i jakość białka może przyczyniać się do rozwoju otyłości, alergii, cukrzycy i choroby trzewnej. Stąd efekt ochronny karmienia naturalnego przynajmniej przez pierwsze 4–6 miesiące w prewencji ww. chorób. 

Mleko początkowe różni się od następnego obniżoną zawartością białka, modyfikacją stosunku białek serwatkowych do kazeiny, modyfikacją składu tłuszczów i węglowodanów oraz stężeniem sodu. Nowelizacja dyrektywy w 1996 r. dopuszcza suplementację mleka początkowego w nukleotydy i długołańcuchowe kwasy tłuszczowe (arachidonowy, eikozapentaenowy i dokozaheksaenowy) oraz węglowodany (laktoza 3,5 g/100 kcal, skrobia modyfikowana (20%), maltodekstryny (maltoza, sacharoza). 

Modyfikacje dotyczą białek (hydroliza całkowita lub częściowa białek natywnych mleka krowiego lub wykorzystanie białek sojowych), składu węglowodanów (eliminacja lub zmniejszenie zawartości laktozy i wzbogacenie polimerami glukozy), składu tłuszczów, składników mineralnych, witamin oraz dodatku probiotyków i/lub prebiotyków. 

Modyfikacje białek polegają na hydrolizie całkowitej lub częściowej białek natywnych mleka krowiego bądź wykorzystaniu białek sojowych, obniżeniu ilości białka, zmianie stosunku kazeiny do białka serwatki (zwiększenie ilości białek serwatkowych poprzez dodatek mineralizowanej serwatki). W trakcie modyfikacji usuwa się znaczną część ciężkostrawnej kazeiny, a zwiększa ilość lekkostrawnych białek serwatkowych. W mleku krowim występują różnice w zawartości białek, np. kazeiny i białek serwatkowych, występujących w proporcji 80 : 20, a w mleku ludzkim – 40 : 60. Modyfikowane mieszanki mleczne przeznaczone dla niemowląt zdrowych (infant foods) to mleko początkowe (infant formulae – IF) i następne (follow-on formulae – FF) są specjalnie skomponowanymi mieszankami zawierającymi składniki niezbędne do prawidłowego rozwoju niemowląt.

Dla dzieci ze specjalnymi wskazaniami przygotowuje się mieszanki mlekozastępcze i w zależności od stopnia hydrolizy białka można wyróżnić: hydrolizat białek mleka krowiego o niskim stopniu hydrolizy (typu HA, pHF), hydrolizat białek mleka krowiego o wysokim stopniu hydrolizy (eHF) i mieszanki o najwyższym stopniu hydrolizy (wolne aminokwasy, AAF). 

Zmiana składu tłuszczów mleka krowiego polega na pełnej wymianie na o...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy