Dołącz do czytelników
Brak wyników

Łagodzenie objawów atopowego zapalenia skóry u dzieci

Artykuł | 19 stycznia 2019 | NR 2
78

Atopowe zapale skóry (AZS, atopic dermatitis) to jeden z najczęściej występujących problemów dermatologicznych i alergicznych wieku dziecięcego. Szacuje się, że w Polsce problem ten dotyczyć może nawet co piątego dziecka. W ciągu ostatnich 25 lat częstość występowania opisywanej jednostki chorobowej w krajach wysoko rozwiniętych zwiększyła się niemal dwukrotnie, co sugeruje istotną rolę czynników środowiskowych w patogenezie choroby. 

Do głównych objawów tej przewlekłej i nawrotowej jednostki chorobowej należą suchość skóry, zaczerwienienie i łuszczenie, zwłaszcza w okolicach przegubów dłoni, zgięciach łokci i kolan oraz na twarzy (tzw. malinowe policzki). Zmianom tym często towarzyszy uporczywy świąd, będący przyczyną rozdrażnienia dziecka i w konsekwencji pogorszenia jego samopoczucia i zachowania. Dodatkowym problemem są częste nadkażenia bakteryjne i grzybicze zmian skórnych, co wymusza konieczność wdrożenia antybiotykoterapii i/lub leczenia przeciwgrzybiczego. 

Leczenie atopowego zapalenia skóry ma niestety charakter niemal wyłącznie objawowy, bazujący na stosowaniu maści i kremów o działaniu łagodzącym, immunosupresyjnym oraz glikokortykosteroidów.

Najczęściej krótko po odstawieniu opisanego leczenia zmiany na skórze mają tendencje do nawrotów, przez co choroba ma charakter błędnego koła. U większości chorych pierwsze objawy pojawiają się przed ukończeniem piątego roku życia. Opisywana choroba jest związana nie tylko z nieprzyjemnym świądem czy dyskomfortem, ale nieleczona może przyczynić się do zmiany manifestacji nadwrażliwości. U znacznej liczby pacjentów z nieleczonym AZS w latach późniejszych pojawiają się objawy ze strony układu oddechowego (astma, dychawica oskrzelowa czy alergiczny nieżyt nosa) [1–4].

Występowanie problemów atopowych warunkowane jest w znacznej mierze determinantą genetyczną, jednakże – jak powyżej wspomniano – duży udział w patogenezie choroby odgrywają również czynniki środowiskowe. Atopowe zapalenie skóry w znacznej mierze dotyczy krajów wysoko rozwiniętych, gdzie poziom zanieczyszczenia środowiska jest stosunkowo wysoki. Kolejnym czynnikiem wpływającym na wzrost częstości występowania AZS jest tzw. higienizacja środowiska. Wzrost higieny życia przekłada się na zmniejszenie różnorodności mikrobiologicznej środowiska, a tym samym na ograniczenie stymulacji mikrobiologicznej naszego organizmu. Innymi słowy, ograniczona ekspozycja na bakterie, wirusy czy pasożyty powoduje, iż układ immunologiczny nie jest odpowiednio stymulowany, co przekłada się na jego niewłaściwą aktywację względem czynników pozornie nieszkodliwych (np. składników żywności). Dodatkowo u pacjentów z AZS obserwuje się często nadmierną przesiąkliwość jelitową, co umożliwia przenikanie do układu krwionośnego niewystarczająco strawionych cząsteczek pokarmowych (tzw. wtórna alergizacja). Powoduje to dodatkową aktywację układu immunologicznego, wpływając na następcze pogorszenie stanu skóry pacjenta. Kluczową kwestią w aspekcie skutecznego łagodzenia zmian atopowych u dzieci jest zatem zarówno identyfikacja czynnika wyzwalającego (alergeny pokarmowe, alergeny wziewne), jak i regulacja pracy układu immunologicznego, w celu właściwej jego aktywacji (chociażby za pomocą odpowiednio dobranych probiotyków).

Probiotyki to żywe szczepy bakterii, które podane w odpowiednich ilościach wywierają korzystny efekt zdrowotny. Mikroorganizmy probiotyczne kolonizujące przewód pokarmowy człowieka należą głównie do rodzaju Bifidobacterium oraz Lactobacillus. Podstawowy mechanizm działania probiotyków u pacjentów z atopowym zapaleniem skóry opiera się na działaniu i zdolności owych bakterii do korzystnej modulacji układu immunologicznego. Jak udowodniono w badaniach, bakterie probiotyczne wykazują zdolność do modulacji odpowiedzi komórkowej i humoralnej organizmu, wywierając jednocześnie wpływ na homeostazę całego ustroju [4–9].

Skuteczność stosowania probiotyków w profilaktyce i łagodzeniu AZS potwierdzona została w licznych publikacjach naukowych. Isolauri i wsp. w dwóch randomizowanych badaniach klinicznych z  podwójnie ślepą próbą wykazali, że podawanie niemowlętom z atopowym zapaleniem skóry szczepów Lactobacillus rhamnosus GG (LGG) oraz Bifidobacterium lactis Bb-12 zmniejsza nasilenie i rozległość objawów atopii. Jednak jednym z najbardziej znanych badań potwierdzających skuteczność probiotykoterapii w prewencji wyprysku atopowego jest badanie M. Kalliomakiego, gdzie ciężarnym kobietom (z obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku alergii) na 2–4 tygodnie przed terminem porodu oraz ich potomstwu do szóstego miesiąca życia podawano probiotyki (LGG),  co spowodowało istotnie mniejszą zachorowalność na wyprysk atopowy w drugim, czwartym i siódmym roku życia dzieci, w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Co istotne, również synbiotyk, czyli połączenie probiotyku i prebiotyku, również może zapobiec rozwojowi AZS u dzieci, co zaobserwowano w badaniach przeprowadzonych przez Kukkonem i wsp. W opisywanym badaniu zarówno kobietom ciężarnym, jak i ich potomstwu podawano synbiotyk, a następnie analizowano ich ekosystem jelitowy po ukończeniu drugiego roku życia. W efekcie u dzieci, u których zastosowano synbiotyk, zaobserwowano lepszą kolonizację jelita przez probiotyczne szczepy Lactobacillus oraz Bifidobacterium, jak również niższą częstość występowania AZS, w porównaniu z grupą otrzymującą placebo [10–13].

Rynek polski oferuje szeroką gamę preparatów probiotycznych mających na celu odbudowę ekosystemu jelitowego, szczególnie przeznaczonych dla pacjentów z AZS. Korzystne działanie w przypadku atopowego zapalenia skóry przypisuje się chociażby kompozycji szczepów Lactobacillus casei ŁOCK 0900 i 0908 oraz Lactobacillus paracasei ŁOCK 091, zawartych w polskim preparacie probiotycznym o nazwie handlowej Latopic. Probiotyk ten zasługuje na szczególną uwagę, gdyż występujące w nim szczepy bakteryjne...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy