Dołącz do czytelników
Brak wyników

Suplementy

2 lutego 2019

NR 5 (Październik 2018)

Kwasy omega-3 i omega-6 – występowanie w żywności i suplementacja diety

0 107

Dane FAOSTATU (Food and Agriculture Organization of the United Nations) wskazują, że spożycie ryb i owoców morza w Polsce jest niskie. Dane na temat struktury spożycia ryb i owoców morza przedstawiono w tabeli 1. Dane głównego urzędu statystycznego z 2017 r. wskazują, że przeciętnie 1 osoba w gospodarstwie domowym w 2016 r. spożywała 0,32 kg ryb na osobę miesięcznie [2]. Wyniki WOBASZ (Wieloośrodkowego Ogólnopolskiego Badania Stanu Zdrowia Ludności) wskazują, że spożycie ryb w polskiej populacji należy do niedostatecznych. Konsumpcja ryb wśród mężczyzn wynosiła około 16 g dziennie (zalecane spożycie wynosi 35 g dziennie), a w grupie kobiet 15 g dziennie (zalecane 30 g dziennie). Dane Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wskazują, że spożycie ryb w Polsce kształtuje się od kilku lat na tym samym poziomie, około 12-13 kg/rocznie i spożywają przede wszystkim ryby takie, jak: mintaj, śledź, makrela oraz dorsz, a z ryb słodkowodnych pangę [3]. Ważne jest pochodzenie ryb, gdyż w wyniku zanieczyszczenia środowiska śledzie i łososie mogą zawierać dioksyny, PCB (polichlorowane bifenyle), rtęć, kadm, ołów, które gromadzą się w tłuszczu ryb i mogą być np. szkodliwe dla płodu. Odpowiednio zbilansowana dieta powinna być źródłem składników odżywczych. W momencie, gdy dieta nie pokrywa zapotrzebowania na podstawowe składniki odżywcze należy rozważyć jej suplementację [3, 4]. Do rodziny omega-3 należy kwas alfa-linolenowy (ALA) zawarty w olejach roślinnych, kwas dokozoheksaenowy (DHA) oraz eikozpentatenowy (EPA), które są zawarte w tłustych rybach morskich [5]. Kwas EPA i DHA może powstać również w wyniku konwersji pod wpływem enzymów z kwasu ALA [6]. Do rodziny omega-6 należą kwas linolowy i arachidonowy. Przewaga w organizmie kwasów omega-6 hamuje syntezę EPA i DHA [3]. Głównym źródłem w diecie kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 o szczególnych właściwościach prozdrowotnych są ryby morskie. Ryby morskie mają w sobie kwasy tłuszczowe, ponieważ jedzą algi, które są źródłem DHA. Ich zawartość przedstawiono w tabeli 2 [7]. Oleje roślinne to również źródło kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6, jednak o innym składzie kwasów tłuszczowych. Zawarte w nich kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6 wykazują słabsze działanie prozdrowotne od tych zawartych w rybach i owocach morza. Ich zawartość przedstawiono w tabeli 3.

Tabela 1. Struktura spożycia artykułów rybnych w wybranych grupach kraju w 2013 r. [1]

  Ryby morskie
(kg/mieszkańca/rok)
Ryby słodkowodne
(kg/mieszkańca/rok)  
Owoce morza
(kg/mieszkańca/rok)
Mięczaki (kg/mieszkańca/rok)
Polska 0 6,08 0 0,04
Norwegia 0,05 2 0 1,01
Szwecja 0,66 8,97 0 0,75
Finlandia 1,77 15,32 0,02 0,37

 

Tabela 2. Źródła kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 [7]

Gatunek ryb Zawartość omega-3 g/100 g EPA 
g/100 g
DHA 
g/100 g
Zawartość omega-6
g/100 g
Łosoś  4,0 0,7 2,1 0,8
Makrela  3,4 1,0 1,7 0,4
Śledź 3,0 0,7 0,6 3,7
Pstrąg 2,7 0,6 1,8 0,5
Węgorz 1,9 0,3 0,6 1,4
Tuńczyk  1,2 0,3 0,7 0,2
Flądra 0,4 0,2 0,2 0,1
Sola 0,3 0,0 0,2 0,1
Dorsz 0,2 0,1 0,1 0,0
Sandacz 0,2 0,1 0,1 0,0
Algi nori brak danych brak danych brak danych brak danych
Fitoplankton morski brak danych brak danych brak danych brak danych

 

 

 

Działanie kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 polega głównie na normalizacji ciśnienia tętniczego krwi, obniżaniu stężenia triacylogliceroli, działaniu przeciwzakrzepowym, hamowaniu rozwoju choroby niedokrwiennej serca, działaniu przeciwmiażdżycowym, przeciwzapalnym, przeciwnowotworowym, wpływie na prawidłowy rozwój płodu oraz dojrzewanie układu nerwowego i rozwój funkcji poznawczych.

 

Rola kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 

Działanie kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 polega głównie na normalizacji ciśnienia tętniczego krwi, obniżaniu stężenia triacylogliceroli, działaniu przeciwzakrzepowym, hamowaniu rozwoju choroby niedokrwiennej serca, działaniu przeciwmiażdżycowym, przeciwzapalnym, przeciwnowotworowym, wpływie na prawidłowy rozwój płodu oraz dojrzewanie układu nerwowego i rozwój funkcji poznawczych. Spożywanie DHA przez matkę wspomaga prawidłowy rozwój mózgu i oczu u płodu i niemowląt karmionych piersią oraz prawidłowy rozwój wzroku u niemowląt do 12. miesiąca życia [3,6,8]. 

Bezpieczeństwo stosowania DHA wykazano w licznych badaniach na zróżnicowanych populacjach osób chorych i zdrowych. Czysty DHA u dzieci zaleca również EFSA i WHO.

 

Suplementacja diety kwasami tłuszczowymi omega-3 i omega-6

U dzieci i dorosłych regularnie spożywających ryby nie ma konieczności wprowadzania suplementacji diety kwasami tłuszczowymi. Najczęściej suplementowaną grupą kwasów tłuszczowych omega-3 jest kwas DHA. W tabeli 4 przedstawiono stanowisko polskich grup ekspertów dotyczących rekomendowanych dawek DHA dla niemowląt, dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią [4, 9]. W celu zapewnienia odpowiedniej podaży kwasów tłuszczowych omega-3 z dietą u dzieci w wieku 1-3 lata należy zapewnić podaż 1-2 porcji ryb na tydzień [10], podobnie w przypadku zdrowych osób dorosłych. Wśród dorosłych i dzieci niespożywających ryb podaż kwasów tłuszczowych omega-3 może zostać zastąpiona suplementem. W przypadku niemowląt i dzieci do 2. roku życia należy zaznaczyć, że jedynym zalecanym kwasem tłuszczowym z grupy Omega-3 jest DHA. Ograniczenia suplementacji kwasami omega-3 dla niemowląt dotyczą podaży kwasu EPA (eikozapentaenowego), który poprzez konkurencję z kwasem ARA (arachidonowym) może prowadzić do zaburzenia wzrastania. Takiego działania nie wykazuje DHA. Bezpieczeństwo stosowania DHA wykazano w licznych badaniach na zróżnicowanych populacjach osób chorych i zdrowych. Czysty DHA u dzieci zaleca również EFSA i WHO. Kobietom ciężarnym i karmiącym piersią również zaleca się spożywanie 1-2 porcji ryb dziennie. Powinny wybierać ryby z dużych akwenów naturalnych (Pacyfik, Ocean Atlantycki, Morze Północne), krótko żyjące i niedrapieżne. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w 2004 r. wydał zalecenia niespożywania przez kobiety ciężarne gatunków ryb szczególnie zanieczyszczonych rtęcią, do których należą: marlin, miecznik, rekin i tuńczyk [11, 12, 13]. Biorąc pod uwagę dane FAOSTATU i wyniki badania WOBASZ, należy brać pod uwagę fakt, iż dieta Polaków jest bardzo uboga w ryby, co może prowadzić do niedoborów kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 i szczególnie należy zwrócić uwagę na ich ilość w diecie kobiet ciężarnych i karmiących piersią. Zgodnie z wytycznymi PTG i grupy ekspertów w przypadku kobiet w ciąży i kobiet karmiących konieczna jest suplementacja. W trakcie ciąży zaleca się suplementację diety jedynie kwasem DHA, gdyż jego podaż zwiększa stężenie DHA we krwi pępowinowej (nie dochodzi do zwiększenia stężenia EPA mimo dodatkowej podaży) [4]. Inną grupą osób, dla których szczególnie ważne są kwasy tłuszczowe omega-3, są osoby o podwyższonym ryzyku chorób metabolicznych i nowotworowych. Aktualne wytyczne przygotowane przez ESC/EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 r. oraz wytyczne American Cancer Society dotyczące żywienia i aktywności fizycznej w zapobieganiu nowotworom złośliwym nie przewidują konieczności wdrożenia suplementacji diety kwasami tłuszczowymi omega-3 [13, 14, 15]. Inne stanowisko przyjmuje IŻŻ, który zaleca u pacjentów z hipertrójglicerydemią stosowanie suplementów olejów rybnych w ilości 4 g/dobę. Dawka 2-6 g/dobę EPA i DHA lub samych DHA w ilości 2-4 g/dobę przyczynia się do zwiększania ilości frakcji LDL przy jednoczesnym spadku poziomu trójglicerydów. Wytyczne opracowane przez IŻŻ przedstawiono w tabeli 5 [3, 16].

Tabela 3. Źródła kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 [7]

...
  Omega-3 g/100 g Omega-6
g/100 g 
Len nasiona 16,6 4,8
Olej lniany 59,2 16,3
Olej rzepakowy

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy