Kolagen – fundament struktury i funkcji organizmu
Kolagen jest najobficiej występującym białkiem w organizmie człowieka, stanowiącym ok. 25–30 % całkowitej masy białkowej. Jego znaczenie jest systemowe – pełni funkcję „rusztowania” dla tkanek, takich jak skóra, kości, chrząstki, ścięgna, więzadła oraz naczynia krwionośne, a także uczestniczy w procesach regeneracyjnych i gojeniu ran. Nazwa „kolagen” pochodzi od greckiego kólla, oznaczającego klej, co trafnie odzwierciedla jego funkcję spajania organizmu na poziomie molekularnym. Struktura kolagenu to potrójna helisa polipeptydowa z dominującymi aminokwasami glicyną, proliną i hydroksyproliną, zapewniająca wyjątkową odporność na rozciąganie i jednocześnie elastyczność tkanek [1].
POLECAMY
Struktura i typy kolagenu
Kolagen tworzy liczne typy, z których najważniejsze to: typ I (skóra, kości, ścięgna), typ II (chrząstka stawowa) i typ III (ściany naczyń i narządy wewnętrzne). Typ I zapewnia odporność na rozciąganie i elastyczność skóry oraz kości, typ II odpowiada za właściwości sprężyste chrząstki stawowej, a typ III wpływa na odporność naczyń krwionośnych i elastyczność narządów. Każdy z tych typów pełni także funkcje sygnalizacyjne – współdziała z fibroblastami i innymi komórkami w procesach regeneracji tkanek.
Starzenie kolagenu i glikacja
Synteza kolagenu zmniejsza się wraz z wiekiem, zaczynając już po 25. roku życia, a degradacja włókien przyspiesza pod wpływem promieniowania UV, stresu oksydacyjnego czy palenia tytoniu. Kluczowym procesem prowadzącym do utraty elastyczności kolagenu jest glikacja, czyli nieenzymatyczne łączenie się cząsteczek glukozy z białkiem, prowadzące do powstawania zaawansowanych produktów glikacji (AGE). Tworzą one trwałe wiązania krzyżowe między włóknami kolagenowymi, co powoduje ich usztywnienie i ograniczenie zdolności do regeneracji. Proces ten jest szczególnie nasilony przy podwyższonej glikemii i dietach bogatych w cukry proste, a jego konsekwencje obserwuje się w cukrzycy, chorobie zwyrodnieniowej stawów i starzeniu skóry [2].
Jelita i mikrobiota w produkcji kolagenu
Nie da się mówić o prawidłowej syntezie kolagenu bez uwzględnienia roli jelit. To tutaj wchłaniane są niezbędne aminokwasy (glicyna, prolina, lizyna) oraz witamina C i mikroelementy, które umożliwiają hydroksylację proliny i lizyny – kluczowy etap stabilizacji potrójnej helisy. Dysbioza jelitowa, przewlekły stan zapalny i zwiększona przepuszczalność jelit wpływają negatywnie na zdolność organizmu do wytwarzania kolagenu. Badania eksperymentalne wskazują, że peptydy kolagenowe modulują mikrobiotę jelitową i aktywują szlak TGF‑β, co zwiększa syntezę kolagenu w skórze i spowalnia degradację włókien [3]. Dodatkowo kliniczne obserwacje u pacjentów z oparzeniami potwierdzają, że suplementacja hydrolizatem kolagenu wpływa korzystnie na mikrobiom jelitowy i odpowiedź immunologiczną, co przyspiesza regenerację tkanek [4].
Biodostępność i metabolizm kolagenu
Hydrolizowane kolageny, czyli kolagen poddany enzymatycznej hydrolizie, składają się z peptydów o niskiej masie cząsteczkowej, które po spożyciu są wchłaniane głównie jako di‑ i tripeptydy. Badania wykazały, że po doustnym przyjęciu peptydy są wykrywalne we krwi i docierają do skóry, gdzie mogą stymulować fibroblasty do produkcji własnego kolagenu [5].
Kolagen rybi a kolagen wołowy
Źródło kolagenu wpływa na jego właściwości biologiczne. Kolagen z ryb słodkowodnych cechuje się mniejszą masą cząsteczkową, niższą temperaturą denaturacji i łatwiejszym trawieniem, co sprzyja szybszej biodostępności oraz efektywniejszemu transportowi peptydów do krwi i skóry [6]. Kolagen wołowy zawiera typ I i III, jest bardziej stabilny termicznie i wykazuje większe podobieństwo strukturalne do kolagenu obecnego w tkankach kostnych, ścięgnach i powięziach człowieka. Różnice te przekładają się na odmienny profil działania: peptydy kolagenu rybiego wykazują większe powinowactwo do fibroblastów skóry i częściej wykorzystywane są w celu poprawy jej nawilżenia, elastyczności oraz regeneracji przydatków. Kolagen wołowy natomiast skuteczniej wspiera odbudowę macierzy pozakomórkowej aparatu ruchu, amortyzację stawów i wytrzymałość więzadeł. Z tego względu dobór źródła powinien być uzależniony od celu interwencji – w problemach dermatologicznych i estetycznych korzystniejszy bywa kolagen rybi, natomiast w dolegliwościach bólowych stawów, zmianach przeciążeniowych czy rekonwalescencji pourazowej większe uzasadnienie ma zastosowanie kolagenu wołowego, najlepiej w połączeniu z kofaktorami syntezy kolagenu, takimi jak witamina C i składniki mineralne.
Dieta a synteza kolagenu
Synteza kolagenu jest procesem wymagającym odpowiednich substratów oraz kofaktorów enzymatycznych. Dlatego chcąc zadbać o prawidłową syntezę kolagenu, warto włączyć odpowiednie produkty do codziennej diety. Nie bez powodu mówi się o odżywianiu antystarzeniowym, opartym na zdrowych, ekologicznych produktach roślinnych, w towarzystwie pełnowartościowego białka z całkowitym wykluczeniem produktów wysokoprzetworzonych. Warto podkreślić, że wśród elementów korzystnie wpływających na kolagen znajdują się:
- białka bogate w aminokwasy strukturalne: galaretki, wywary kostne, podroby, jajka, ryby i mięso, dostarczające glicyny, proliny i lizyny,
- warzywa i owoce bogate w witaminę C: papryka, kiwi, pomarańcze, brokuły i natka pietruszki, niezbędne do hydroksylacji proliny i lizyny oraz stabilizacji włókien kolagenowych,
- produkty zawierające cynk i miedź: orzechy, nasiona, owoce morza, pełnoziarniste produkty zbożowe – kofaktory enzymów biorących udział w syntezie kolagenu,
- kwasy tłuszczowe omega‑3: tłuste ryby (łosoś, makrela), olej lniany, które działają przeciwzapalnie i chronią włókna kolagenowe przed degradacją przez ROS (reaktywne formy tlenu).
Z drugiej strony eliminacja składników najbardziej destrukcyjnie wpływających na syntezę kolagenu również może spowalniać procesy starzenia i wpływać na pozytywną syntezę kolagenu. Dlatego warto unikać:
- cukrów prostych i produktów wysoko przetworzonych, takich jak słodycze, napoje gazowane i biały chleb, ponieważ sprzyjają glikacji kolagenu,
- nadmiernego spożycia alkoholu, który stymuluje stres oksydacyjny, hamuje aktywność fibroblastów i zmniejsza syntezę kolagenu.
Zbilansowana dieta powinna zawierać naturalne źródła białka, witaminy C i minerałów oraz ograniczać produkty wysokoprzetworzone, co pozwala na optymalną regenerację tkanek i spowalnia proces starzenia kolagenu.
Suplementacja
Hydrolizat kolagenu rybiego pozyskiwanego ze skóry, łusek lub kości ryb słodkowodnych jest stosowany w produkcie Kolagen A2. Charakteryzuje się bardzo niską masą cząsteczkową, wynoszącą ok. 2 kDa (kilodaltonów), co ułatwia jego wchłanianie w przewodzie pokarmowym i transport do tkanek docelowych, w tym skóry i stawów. Małe, lekkie cząsteczki peptydów kolagenowych są szybko dostępne dla fibroblastów i mogą stymulować syntezę endogennego kolagenu, co wspiera procesy regeneracyjne i spowalnia degradację włókien kolagenowych.
Dodatkowo Kolagen A2 to połączenie rybiego kolagenu ze składnikami wspierającymi jego syntezę, takimi jak witamina C, która warunkuje prawidłową hydroksylację proliny i lizyny. Poza tym zawiera ekstrakty z malin, jako naturalne źródła polifenoli i antyoksydantów, zmniejsza stres oksydacyjny i ogranicza glikację włókien kolagenowych. Produkt zawiera także ekologiczne mleko A2, które wzbogaca suplement o niezbędne składniki do prawidłowego funkcjonowania. Taka kombinacja zwiększa potencjał regeneracyjny suplementu, wspierając zarówno skórę, stawy, jak i tkanki łączne, jednocześnie dostarczając cennych mikroskładników i substancji odżywczych niezbędnych w codziennej diecie.
Kolagen jako wskaźnik zdrowia organizmu
Jakość kolagenu odzwierciedla kondycję organizmu, w tym stan jelit, poziom glikacji, dostępność witamin i mikroelementów oraz nasilenie stresu oksydacyjnego. Ochrona kolagenu wymaga kompleksowego podejścia: dieta, aktywność fizyczna, kontrola glikemii i suplementacja. Tylko zintegrowane działania pozwalają zachować sprawność i wytrzymałość tkanek w długiej perspektywie.
Michał Toczyłowski – założyciel marki Narum oraz inicjator projektu badawczo-rozwojowego Narine Academy. Jako certyfikowany naturopata i specjalista w dziedzinie mikrobiomu jelitowego pomaga odbudowywać zdrowie poprzez naturalne metody. Swoją wiedzę zdobył m.in. dzięki praktycznemu doświadczeniu – wyleczył własnego syna, stosując terapie oparte na naturze. W swojej pracy łączy nowoczesną naukę o jelitach z tradycyjnym ziołolecznictwem i zdrowym żywieniem. Prowadzi kanał YouTube: Korzystajmy z mądrości natury, gdzie dzieli się autorską metodą 10 kroków do uzdrowienia, ze szczególnym naciskiem na rolę mikrobiomu w profilaktyce chorób.
Bibliografia:
- Pu S.Y., Chen C. i wsp. Effects of Oral Collagen for Skin Anti-Aging: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2023; 15(9): 2080. doi: 10.3390/nu15092080.
- Sloseris D., Forde N.R. AGEing of collagen: The effects of glycation on collagen's stability, mechanics and assembly. Matrix Biol. 2025; 135: 153–160. doi: 10.1016/j.matbio.2024.12.007.
- Zhang H., Li D. i wsp. Collagen peptides promote skin collagen synthesis by modulating the gut microbiota and activating the TGF-β Food & Function. 2025; 16: 5326–5344. https://doi.org/10.1039/D5FO01649E.
- Salehi S., Siadat S.D. i wsp. Effects of hydrolyzed collagen alone or in combination with fish oil on the gut microbiome in patients with major burns. 2024; 50(2): 444–453. doi: 10.1016/j.burns.2023.08.017.
- Virgilio N., Prawitt J. i wsp. Absorption of bioactive peptides following collagen hydrolysate intake: a randomized, double-blind crossover study in healthy individuals. Front Nutr. 2024: 11: 1416643. doi: 10.3389/fnut.2024.1416643.
- Jafar H., Shavandi A. i wsp. Fish Collagen: Extraction, Characterization, and Applications for Biomaterials Engineering. Polymers (Basel). 2020; 12(10): 2230. doi: 10.3390/polym12102230.
