Dołącz do czytelników
Brak wyników

Interakcje

14 marca 2022

NR 1 (Luty 2022)

Interakcje pomiędzy składnikami diety a lekami

0 227

Ważnym aspektem terapii jest kontrola interakcji składników żywności, leków i suplementów diety. Są różne rodzaje interakcji z zależności od tego, jaki mają mechanizm działania. W pracy dietetyka najistotniejsze jest, aby mieć ich świadomość i pomóc pacjentom uniknąć negatywnych skutków połączenia składników.

Holistyczna opieka nad pacjentem to również interakcje 

Leczenie pacjenta łączy ze sobą wiele aspektów. Zaczyna się od właściwej diagnozy, następnie należy wdrożyć odpowiednie leczenie. Poza odpowiednim dobraniem leków warto też pacjenta objąć opieką holistyczną. Oznacza to dodatkowo podanie mu wskazówek dotyczących profilaktyki, diety i stylu życia. W czasie terapii pacjent poza lekami często zażywa dodatkowo suplementy diety. Poza preparatami zalecanymi przez specjalistów – lekarzy czy farmaceutów – pacjenci często sami kupują kolejne, sugerując się poradą znajomych lub na podstawie informacji z internetu. Połączenie leków, suplementów diety oraz składników żywności powoduje, że mogą pojawić się interakcje pomiędzy składnikami. W praktyce oznacza to, że działanie leków i suplementów może być silniejsze (synergia), słabsze (antagonizm) lub po prostu inne niż zamierzone. Interakcja to efekt, w jaki sposób podanie jednej substancji wpływa na działanie drugiej. 

Rodzaje interakcji

Interakcje ze względu na mechanizm powstawania dzielimy na farmakokinetyczne i farmakodynamiczne. Interakcja farmakodynamiczna dotyczy składników, które mają takie samo miejsce działania – receptor lub narząd. Przykładem takiej interakcji może być nasilenie wpływu hipoglikemizującego, który powstaje po połączeniu leków, takich jak glikokortykosteroidy, doustne leki antykoncepcyjne czy beta-blokery, gdy stosujemy je jednocześnie z insulinami [1]. Interakcje farmakokinetyczne dotyczą różnych etapów przechodzenia składnika przez organizm. Losy leku/składnika diety w organizmie są określone skrótem LADME, czyli L (ang. liberation) = uwalnianie, A (ang. absorption) = wchłanianie, D (ang. distribution) = rozmieszczenie, M (ang. metabolism) = metabolizm, E (ang. excretion, elimination) = wydalanie, usuwanie. Na każdym z tych etapów może dojść do interakcji składników. 

Cytochrom P-450 i sok grejpfrutowy

Warto wspomnieć o cytochromie P-450, gdyż katalizuje procesy utleniania około 70% leków, w tym wielu leków stosowanych w chorobach układu krążenia. Jest to główny składnik układu wieloczynnościowej monooksydazy. Człowiek ma ponad 50 genów kodujących poszczególne izoenzymy wchodzące w skład cytochromu P450. Istnieją osobnicze różnice w szybkości transformacji leków właśnie w powiązaniu z aktywnością enzymów cytochromu P-450 [2]. Składnikiem, który zmniejsza aktywność enzymów CYP3A4 cytochromu P-450, jest sok grejpfrutowy. Po jego spożyciu wzrasta we krwi stężenie leków metabolizowanych przez te enzymy, przez co nasila się ich działanie i pojawia się ryzyko zatrucia. Sok grejpfrutowy zwiększa wielokrotnie stężenie statyn we krwi, lowastatyny i simwastatyny. Nasila też działanie leku nasercowego nitrendypiny oraz chemioterapeutyku stosowanego immunosupresyjnie cyklosporyny. Na działanie soku grejpfrutowego wpływają jego składniki – flawonoidy (naryngenina i kwercetyna) oraz furanokumaryny (6,7-dihydroksybergamotyna i bergapten). Aby uniknąć interakcji, należy zachować odstęp nawet czterogodzinny między spożyciem soku a leków. Najbezpieczniejsze będzie zrezygnowanie ze stosowania soku grejpfrutowego podczas terapii [3].

Dziurawiec i zespół serotoninowy

Dziurawiec jest szeroko stosowany ze względu zarówno na właściwości poprawiające trawienie, jak też pozytywny wpływ na nastrój. Niestety wchodzi w interakcje z lekami przeciwdepresyjnymi, powodując zespół serotoninowy. Tak się dzieje w przypadku stosowania leków z grupy SSRI (selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, takich jak citalopram, escitalopram, fluoksetyna, paroksetyna, sertralina) oraz TLPD (trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, tj. doksepina, amitryptylina, klomipramina) [4]. 
Objawy zespołu serotoninowego obejmują pobudzenie, niepokój, halucynacje, zaburzenia świadomości, drżenie mięśni lub ich nadmierne napięcie, a także nadmierną potliwość, dreszcze, gorączkę czy nudności. Zespół w ciężkich przypadkach może zakończyć się zgonem. Zalecany odstęp między przyjmowaniem leków przeciwdepresyjnych a stosowaniem dziurawca to dwa tygodnie [5]. 

Miłorząb japoński (Gingko biloba)

Miłorząb wpływa na krzepliwość. Stosowanie go razem z lekami wpływającymi na krzepliwość, jak warfaryna, acenokumarol, heparyna, kwas acetylosalicylowy może powodować nasilone krwawienia. To działanie powodują zawarte w miłorzębie ginkgolidy i bilobalidy. Ryzyko krwotoków pojawia się nie tylko w przewodzie pokarmowym, ale też w ośrodkowym układzie nerwowym [6]. Zastosowanie miłorzębu łącznie z lekami nasercowymi może wpłynąć na ciśnienie krwi. Stosowany z antagonistami kanałów wapniowych (amlodypina, diltiazem) powoduje hipotonię, natomiast w połączeniu z tiazydami może spowodować wzrost ciśnienia tętniczego krwi [7]. 

Żeń-szeń (Panax ginseng)

Występuje w wielu suplementach witaminowych, mających za zadanie pobudzić i wzmocnić. Niestety wchodzi w liczne interakcje z lekami. Podobnie jak dziurawiec może w połączeniu z lekami przeciwdepresyjnymi powodować zespół serotoninowy [8]. Ginsenozyd panaksynol hamuje nieodwracalnie agregację płytek, co oznacza wpływ na krzepliwość i nasilenie działania leków przeciwzakrzepowych. Ze względu na wpływ na enzymy cytochromu P-450 może ograniczać skuteczność antykoncepcji hormonalnej. Ponieważ ekstrakt z żeń-szenia ma działanie pobudzające, to zastosowanie go w godzinach wieczornych jednocześnie z zastosowaniem leków nasennych może spowodować zniesienie efektu ich działania [9].

Składniki żywności wpływające na krzepliwość

Czosnek i cebula hamują agregację płytek oraz aktywują procesy fibrynolizy. Zielone warzywa, takie jak kapusta, kalafior, brukselka, brokuły, jarmuż, sałata, szpinak, zielony groszek, zmniejszają efekt przeciwzakrzepowy leków, gdyż zawierają sporą porcję witaminy K. Pacjentom, którzy stosują VKA (antagoniści witaminy K, np. warfaryna, acenokumarol), zaleca się kontrolowanie codziennego spożycia pokarmów bogatych w witaminę K. Należy spożywać takich warzyw nie więcej niż jedną porcję dziennie: 

  • ½ szklanki świeżego lub ugotowanego jarmużu/szpinaku/ boćwiny/gorczycy,
  • ½ szklanki mrożonej lub ugotowanej rzepy,
  • ¼ szklanki pietruszki.

Dla pokarmów ze średnią zawartością witaminy K zalecane porcje to:

  • ½ szklanki brukselki mrożonej lub ugotowanej,
  • 1 szklanka surowych i posiekanych/rozdrobnionych: rzepy/zielonych liści sałaty/brokułów, 
  • 1 szklanka surowych: cykorii/sałaty rzymskiej [10].

Składnikiem diety wpływającym na krzepliwość są kwasy tłuszczowe omega-3, szeroko zalecane do suplementacji w wielu schorzeniach. Działanie wydłużające czas krwawienia pojawia się dopiero podczas stosowania dawek powyżej 3 g na dobę. Mniejsze dawki są bezpieczne pod tym względem. Warto łączyć stosowanie kwasów omega-3 z antyoksydantami, np. selenem. Zmniejsza się w ten sposób ryzyko peroksydacji lipidów przy nadmiernej suplementacji [11]. 

Wchłanianie L-tyroksyny w obecności składników żywności

L-tyroksyna, lek wpływający na funkcjonowanie tarczycy, najlepiej się wchłania, gdy przyjmujemy go na czczo. Hormon wchłania się w jelicie cienkim i potrzebuje na ten proces około 1,5 godziny [12, 13]. Fizjologicznie kwaśne pH żołądka zwiększa wchłanianie, natomiast wzrost pH soku żołądkowego opóźnia wchłanianie [14]. Z tego względu obecność kwasu askorbinowego zwiększa wchłanianie L-tyroksyny [15]. W przypadku L-tyroksyny wiele składników żywności sprawia, że hormon nie wchłania się dobrze. Poza błonnikiem, który wydłuża pasaż jel...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy