Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zapobieganie chorobom

2 lutego 2019

NR 5 (Październik 2018)

Immunologiczne podejście do chorób z autoagresji

0 87

Układ odpornościowy stoi na straży bezpieczeństwa naszego organizmu, a podstawowym mechanizmem regulującym jego pracę jest polaryzacja immunologiczna. Każdy patogen/antygen w naszym organizmie jest usuwany poprzez jedną z dwóch możliwych odpowiedzi immunologicznych: komórkową lub humoralną. Niewłaściwe dopasowanie mechanizmu do zagrożenia skutkuje brakiem możliwości usunięcia czynnika patogennego i rozwojem przewlekłej infekcji. Takiej sytuacji zapobiega sprawnie zachodzący proces polaryzacji [1].

Polaryzacja immunologiczna, czyli wybór odpowiedniego sposobu walki z antygenem

Główną rolę w polaryzacji immunologicznej pełnią limfocyty, czyli frakcja białych krwinek, odpowiedzialnych za walkę z konkretnymi patogenami. 
Limfocyty można porównać do bardzo dobrzej zorganizowanej armii, która dysponuje odpowiednią strategią ukierunkowaną na pokonanie wroga. Główną rolę odgrywają tutaj limfocyty pomocnicze, określane mianem Th0. Są to stratedzy całej armii. Ich zadaniem jest skrupulatne rozpoznanie wroga, a następnie przekazanie informacji na jego temat specjalnie szkolonym jednostkom. Należą do nich: jednostka TH1, odpowiedzialna za mechanizmy komórkowe, i jednostka Th2, aktywująca mechanizmy humoralne. Produkują one specyficzny rodzaj amunicji, która z niezwykłą precyzją niszczy wroga. Każda jednostka jest wyspecjalizowana w walce z konkretnym wrogiem i rekrutowana tylko wtedy, kiedy pojawia się on na horyzoncie [1].

W momencie opanowania zagrożenia dochodzi do przegrupowania sił i osiągnięcia względnej równowagi w liczebności poszczególnych jednostek Th1 i Th2. Jest to stan oczekiwany po przejściowej stymulacji układu odpornościowego, podczas której dochodzi do dominacji jednej jednostki nad drugą. 

Problem występuje wtedy, gdy jedna z jednostek uzyskuje permanentną przewagę, co prowadzi do poważnych zaburzeń w funkcjonowaniu układu odpornościowego. 

Kiedy dominuje odpowiedź komórkowa Th1, mamy do czynienia z rozwojem chorób autoimmunologicznych, natomiast w przypadku przewagi odpowiedzi humoralnej Th2 dochodzi do rozwoju reakcji alergicznych.

Poznanie tych mechanizmów jest niezbędne do przyczynowego leczenia zaburzeń układu immunologicznego, a nie jedynie łagodzenia ich niekorzystnych objawów.

Dominacja jednostki Th1 jako przyczyna chorób z autoagresji

Osoby z dominacją odpowiedzi komórkowej Th1 odznaczają się nadmierną aktywnością komórek odpornościowych, takich jak NK (natural killers), limfocytów T 
i makrofagów, co prowadzi do przewlekłego zapalenia. Ten rodzaj dominacji jest wypadkową obciążeń genetycznych i oddziaływań środowiskowych. O ile na same geny nie mamy wpływu, o tyle możemy kontrolować ich aktywność (ekspresję) poprzez odpowiednie działania w zakresie diety, suplementacji czy szeroko rozumianego stylu życia. 

Jak ocenić rozkład sił układu odpornościowego, czyli kto jest narażony na dominację odpowiedzi komórkowej (Th1)?

Są trzy metody pomocne w ustaleniu dominującego mechanizmu działania układu odpornościowego.

  1. Ocena na podstawie występujących objawów lub jednostek chorobowych. Dominacja Th1 została udokumentowana na podstawie badań klinicznych w następujących zaburzeniach: opóźnionych alergiach pokarmowych, czyli alergiach IgG-zależnych [2]; w chorobach autoimmunologicznych, takich jak: reumatoidalne zapalenie stawów [3], choroba Hashimoto [4], cukrzyca typu 1 [5], stwardnienie rozsiane [6], celiakia [8], toczeń [9]; w chorobie Alzheimera [7]; w zespole jelita nadwrażliwego [10]; w chorobach zapalnych jelit (w tym choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego) [11]; w zespole przewlekłego zmęczenia (szczególnie nasilenie zmęczenia podczas intensywnego wysiłku fizycznego czy po jedzeniu) [12]; w problemach skórnych: trądzik różowaty, łuszczyca [13].

W przypadku wyżej wymienionych jednostek chorobowych jest większe prawdopodobieństwo dominacji Th1, co nie wyklucza możliwości dominacji mechanizmów humoralnych – Th2.

Zatem nie zawsze jest to metoda w 100% pewna.

  1. Cytometria przepływowa – badanie polegające na ocenie swoistych markerów dominacji odpowiedzi komórkowej Th1. Jest to zdecydowanie najbardziej wiarygodna metoda, niestety równocześnie najbardziej kosztowna. Należą do nich: INF gamma, TNF alfa oraz IL-2 [1].
  2. Na podstawie samopoczucia po suplementacji związkami o działaniu immunomodulującym, ukierunkowanymi na zmniejszenie dominacji Th1. Jeśli obserwowana jest poprawa, można domniemać, że mamy problem z nadreaktywnym ramieniem Th1, natomiast jeśli dojdzie do pogorszenia, prawdopodobnie nadreaktywnością cechuje się ramię Th2. W tej metodzie wykorzystujemy antagonizm pomiędzy dwoma typami komórek Th1 i Th2 (Tabela 2).

Jak wyciszać nadreaktywne ramię Th1? Stopniowe przywracanie homeostazy układu odpornościowego 

Działania te powinny odbywać się w dwóch krokach. Pierwszy z nich polega na eliminacji czynników, które nasilają odpowiedź komórkową. Drugi – na działaniu immunostymulującym, który pomoże ustalić względną równowagę liczebną pomiędzy komórkami Th1 a Th2.

Krok pierwszy – eliminacja agresorów

  • Leczenie aktywnych infekcji wirusowych i bakteryjnych:
  1. Borrelia burgdoferi [13],
  2. wirus Epsteina-Barra (EBV) [14],
  3. Streptococcus [15],
  4. wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) [16],
  5. Helicobacter pylori [17],
  6. cytomegalowirus [18].
  • Wyrównanie zaburzeń w zakresie gospodarki hormonalnej: 
  1. Niski poziom witaminy D3 wiąże się z dominacją Th1 [19].
  2. Stężenie we krwi powinno oscylować w zakresie 50–90 ng/ml [19].
  3. Niedostateczna produkcja melatoniny i związane z tym zaburzenia rytmu okołodobowego (problemy ze snem, częste wybudzanie w nocy, trudności ze wstaniem z łóżka). Właściwa produkcja melatoniny zmniejsza stan zapalny, który towarzyszy przewlekłej dominacji Th1 [20].
  4. Niedobór progesteronu i estrogenu. Są to hormony, które hamują produkcję cytokin prozapalnych, takich jak: IL-12, TNFα, IFN γ, jednocześnie stymulują ramię Th2 poprzez zwiększenie stężenia cytokin IL-10, IL-4, TGF-β. To zjawisko może tłumaczyć, dlaczego kobiety wchodzące w okres menopauzy są bardziej narażone na rozwój chorób autoimmunizacyjnych, natomiast w przypadku kobiet w ciąży autoimmunizacja wchodzi w remisję [21].
  5. Podwyższona homocysteina, marker stanu zapalnego w organizmie, wskazujący na zaburzenia w przemianach metabolicznych aminokwasu metioniny [22]. Ocena tego parametru jest kluczowa dla wyboru właściwych form witamin z grupy B, które będą wspomagały przebieg tych procesów. 
  • Poprawa kluczowych elementów stylu życia poprzez:
  1. redukcję stresu. Należy pamiętać, że stres dla organizmu wiąże...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy