Dołącz do czytelników
Brak wyników

Guarana – właściwości i zastosowanie

Artykuł | 20 stycznia 2019 | NR 3
207

Paullinia cupana, bo tak brzmi oryginalna nazwa, to cierniopląt guarana. Guarana rośnie w postaci pnącza, które występuje w Ameryce Południowej, głównie w dorzeczu Amazonki. Odkryta została przez niemieckiego botanika, a sama nazwa „guarana” pochodzi od plemienia Guarani. Ta ludność tubylcza od dawna korzysta z dobroczynnych właściwości rośliny, nazywając ją „darem od Boga”. W tamtejszym lecznictwie ludowym wykorzystywano wszystkie części rośliny. 

Guarana to roślina o największej, jak dotąd, poznanej wśród roślin zdolności syntezy kofeiny, której zawiera cztery razy więcej niż ziarna kawowca lub powszechnie znane różne gatunki kawy. Aktualnie surowcem zielarskim są głównie owoce, a właściwie to nasiona z tychże owoców. Wykorzystywany jest również korzeń guarany.

Do Europy guarana trafiła już na przełomie XVII i XVIII w. i od tego czasu jej podstawowe zastosowania w powszechnym przekonaniu się nie zmieniły. 

Główną substancją aktywną nasion jest guaranina działająca na organizm praktycznie tak samo, jak kofeina. Należy pamiętać, że guaranina i kofeina, to nie ten sam związek chemiczny. Obydwie substancje mają bardzo podobne właściwości, jednak różnią się budową chemiczną. Kofeina to trimetyloksantyna, natomiast guaranina – tetrametyloksantyna. Guarana zawiera również kofeinę, z tym że w porównaniu z ilością guaraniny są to ilości istotnie mniejsze. 

Wśród pozostałych substancji aktywnych guarany wymienia się również adeninę, cholinę, katechinę, hipoksantynę, saponiny, teofilinę, teobrominę, skrobię oraz olejki eteryczne. 

Szerokie spektrum działania guarany ma swoje częściowe poparcie w badaniach naukowych, jednak wiele z nich to tylko „opinia obiegowa”. Składniki zawarte w nasionach owoców guarany tworzą unikalną kompozycję, która działa stymulująco na układ nerwowy. W jednym z badań zastosowano dawkę 222 mg guarany z zawartością 40 mg kofeiny. Guarana spowodowała zmniejszenie zmęczenia psychicznego oraz poprawiła koncentrację. Efektu takiego nie uzyskano w grupie placebo. Europejska Agencja Leków w 2013 r., opierając się na tradycji wynikającej z wieloletniego stosowania nasion guarany, doszła do wniosku, że mogą one być stosowane w celu okresowego złagodzenia objawów zmęczenia i osłabienia. Decyzja EMA oznacza, że choć nie ma wystarczających dowodów z badań klinicznych, skuteczność leków roślinnych z nasion guarany jest akceptowalna i istnieją dowody, że były one bezpiecznie stosowane w ten sposób przez ponad 30 lat (w tym co najmniej 15 lat na terenie UE). Ponadto ich stosowanie zgodnie ze wskazanym przeznaczeniem nie wymaga nadzoru lekarskiego. Jedynym zastrzeżeniem jest fakt, że może być stosowana tylko przez osoby dorosłe. Guarana zwiększa czujność psychiczną, ułatwia zapamiętywanie (badanie z zastosowaniem dawki 75 mg guarany), poprawia nastrój, zmniejsza zmęczenie, zwiększa odporność oraz wytrzymałość fizyczną.

Guaranie często przypisuje się również efekt termogeniczny, jednak występuje on najczęściej w połączeniu z innymi substancjami, takimi jak np. kofeina bezwodna, zielona herbata itp. Nie ma jednoznacznych badań potwierdzających ww. efekt stosowania wyłącznie samej guarany. Bardzo dobre efekty daje połączenie guarany i zielonej herbaty. Czasopismo „Journal of Human Nutrition and Dietetics” w 2001 r. opublikowało badania, w których pokazano, że stosowanie podczas odchudzania suplementu z yerba mate, guarany i ziela Damiana spowodowało w porównaniu z grupą kontrolną kilkakrotnie większy ubytek masy ciała. Tak samo dobre efekty daje również połączenie guarany z Ma Huang (chińska efedra), jednakże mieszanki Ma Huang z innymi ziołami pobudzającymi mogą być bardzo niebezpieczne dla zdrowia – nadużywanie może prowadzić do trwałych urazów lub nawet śmierci. Amerykańska Agencja do Spraw Żywności i Leków (Food and Drug Administration – FDA) proponuje limity zarówno w stosunku do dawek, jak i do czasu zażywania tego typu preparatów. Inne przeprowadzone niedawno badanie na myszach potwierdza obiecujący efekt stosowania guarany w odwróceniu tzw. programowania otyłości u potomstwa. Otyłość matki, jak wiadomo, może zaprogramować potomstwo, zwiększając ryzyko nadwagi i otyłości w dorosłym życiu. Guarana w tym badaniu była stosowana zarówno u matek, jak i u potomstwa w celu osiągnięcia ww. efektu programowania otyłości.

Udowodniono i opisano również właściwości przeciwbakteryjne guarany. Alkoholowy wyciąg z nasion guarany zwalcza bakterie, takie jak: Escherichia coli, Pseudomonas fluorescens i Bacillus cereus oraz grzyby: Aspergillus niger, Trichoderma viride i Penicillium cyclopium. Kofeina zawarta w guaranie może również zmniejszyć ryzyko problemów z seksem. Dowiedli tego m.in. naukowcy z uniwersytetu w Teksasie.

Z przeprowadzonych badań wynika, że mężczyźni, którzy spożywają dziennie od 85 do 170 mg kofeiny (odpowiednik jednej, dwóch filiżanek kawy), są o 42% mniej narażeni na ryzyko wystąpienia zaburzeń erekcji niż mężczyźni, którzy dziennie przyjmują jedynie 0–7 mg kofeiny. Guaranę, podobnie jak piperynę, stosuje się również jako naturalny wzmacniacz przyswajalności innych substancji, takich jak suplementy multiwitamin...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy