Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta dla skóry

1 lipca 2021

NR 3 (Czerwiec 2021)

Dieta w trądziku. Część II

24

Trądzik dotyczy aktualnie wielu kobiet i mężczyzn, można z całą pewnością nazwać go problemem cywilizacyjnym. Często jego geneza nie jest oczywista, a różne metody leczenia nie dają dobrych rezultatów. W patogenezie trądziku oprócz nasilonego łojotoku istotną rolę odgrywają nadmierna keratynizacja mieszkowa, namnażanie się bakterii z rodzaju Cutibacterium acnes, rozwój stanu zapalnego, zaburzenia hormonalne, uwarunkowania genetyczne oraz przerost gruczołów łojowych. Walka z trądzikiem zazwyczaj jest procesem długotrwałym i nie zawsze efektywnym. Coraz częściej w walce z trądzikiem wykorzystuje się takie narzędzia, jak zbilansowana dieta i jej celowana suplementacja. W drugiej części artykułu omówimy zastosowanie cynku, selenu, inozytolu, nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) i probiotyków w terapii tej choroby skóry [10]. 

POLECAMY

Selen

W latach 60. XX wieku selen, razem z innymi pierwiastkami, m.in. magnezem czy jodem, zyskał nazwę pierwiastka życia, ponieważ udowodniono jego udział w zachowaniu prawidłowych funkcji organizmu, w tym właściwego rozwoju oraz wzrostu. Selen jest mikroelementem niezbędnym do funkcjonowania organizmów żywych. W odróżnieniu od innych mikroelementów jest pierwiastkiem o bardzo małym zakresie ilościowym odróżniającym stan niedoboru, stan prawidłowy i dawką toksyczną [10].
Większość selenu obecnego w tkankach oraz we krwi wbudowana jest w selenobiałka. Najważniejszym białkiem jest selenozależna peroksydaza glutationowa, której głównym zadaniem jest usuwanie toksycznych dla tkanek nadtlenków poprzez ich redukcję do związków hydroksylowych – wody lub alkoholu. Selen, odgrywający rolę „komórkowego wygaszacza wolnych rodników”, chroni organizm przed toksycznym działaniem metali ciężkich: arsenu, kadmu, rtęci i ołowiu, jak również żelaza, tworząc z nimi selenki, które są w całości wydalane z organizmu. Pierwiastek ten ma również właściwości przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe.
Głównym problemem w leczniczym zastosowaniu tego pierwiastka jest jego wąski zakres terapeutyczny. Stężenie selenu we krwi człowieka powinno mieścić się pomiędzy 80 μg/L a 120 μg/L [25]. Wszelkie odchylenia od normy są związane ze wzrostem ryzyka wystąpienia lub progresji chorób – nadmiar selenu może uszkadzać m.in. komórki beta trzustki, indukując insulinooporność. Dlatego u osób z insulinoopornością suplementacja diety selenem powinna być poprzedzona badaniami krwi [10, 11].
We krwi pacjentów z trądzikiem stwierdzono obniżony poziom selenu. Peroksydaza glutationowa (GPX), czyli enzym, w którego skład wchodzi selen, jest jednym z najważniejszych czynników antyoksydacyjnych, a u osób borykających się z trądzikiem – jest niedoborowa.
Jak się okazuje, suplementacja diety selenem może być skuteczna w odniesieniu do biomarkerów stresu oksydacyjnego, szczególnie u kobiet z zespołem policystycznych jajników (PCOS). Suplementacja diety selenem przez osiem tygodni u kobiet z PCOS miała korzystny wpływ na poziom DHEA, co wpłynęło w dużej mierze na zmniejszenie się zmian trądzikowych [12, 13].
Niedobór selenu jest konsekwencją zubożenia środowiska naturalnego w ten pierwiastek wskutek stosowania nowoczesnych technologii w rolnictwie i przemyśle spożywczym [26]. 
Jego zmniejszona zawartość wynika przede wszystkim z pogłębiającej się erozji gleb, zakwaszania związkami siarki i azotu („kwaśne deszcze”) oraz z zanieczyszczenia metalami ciężkimi. Procesy te powodują zmniejszoną przyswajalność selenu przez rośliny, co objawia się coraz mniejszą jego zawartością w produktach spożywczych [13, 14].
Do najlepszych źródeł selenu zalicza się białko zwierzęce, a więc: podroby, sery, jaja, a także ryby i owoce morza. Źródłem selenu dla organizmu człowieka są również orzechy (brazylijskie, laskowe, nerkowce), soczewica, ziarno sezamowe, kiełki pszenicy, otręby pszenne, ziarna kukurydzy, jęczmień, soja, pomidory, czerwone winogrona, żółtka jaj, sól morska i kamienna, ziarna z pełnego przemiału oraz pieczywo razowe, seler, cebula, czosnek [15].

Inozytol

Inozytol to jedna z wielu witamin, które wspomagają nasz organizm. Często nazywany jest witaminą płodności, gdyż pozytywnie wpływa na działanie układu rozrodczego, szczególnie u kobiet. Nazwanie inozytolu witaminą nie jest do końca słuszne, gdyż potwierdzono, że jest on produkowany przez organizm. Jego obecność została wykryta w mózgu, wątrobie oraz nerkach. Inozytol wchodzi w skład witamin grupy B, oznaczany jest jako witamina B8. Nie jest tak znany, jak inne witaminy z tej grupy, ale jest równie ważny ze względu na pełnioną przez niego funkcję. Inozytol występuje w dziewięciu konfiguracjach izomerycznych, z czego najpowszechniejszymi są mio-inozytol (MYO) oraz D-chiro-inozytol (DCI) [1, 3].
Inozytol jest wewnątrzkomórkowym przekaźnikiem sygnału insulinowego. Stosowanie go zmniejsza insulinooporność, działa jako czynnik uwrażliwiający tkanki na działanie insuliny. Inozytol wykazuje właściwości hamujące wobec 5-alfa-reduktazy i COX-2 (ulega aktywacji w czasie reakcji zapalnej). Szczególnie korzystne działanie tego związku wykazano u kobiet z zespołem policystycznych jajników, u których do występowania insulinooporności przyczynia się właśnie niedobór inozytolu. Nie ma natomiast badań dotyczących kobiet o uregulowanym poziomie hormonów [2, 4]. Dieta codziennie dostarcza ok. 1 g inozytolu, głównie w formie MYO.
Ponadto 30–40% kobiet borykających się z PCOS cierpi z powodu upośledzonej tolerancji glukozy. Z tego powodu zbadano skuteczność mio-inozytolu w leczeniu schorzeń skórnych u młodych kobiet z zespołem policystycznych jajników. Okazało się, że suplementy i leki obniżające poziom insuliny stanowią nowatorskie podejście do poprawy kondycji skóry kobiet z PCOS [3, 4]. 

Cynk

Pierwiastkiem, który w istotny sposób wpływa na zmniejszenie się zmian trądzikowych na skórze, jest cynk. Niedobór tego składnika może być spowodowany zmniejszonym jego spożyciem, zmniejszonym wchłanianiem i zwiększonym zapotrzebowaniem. W krajach rozwiniętych pierwotny niedobór cynku występuje bardzo rzadko. Jego niedostateczne spożycie może wynikać ze spożywania przetworzonej żywności, chemizacji rolnictwa, niedostatecznej podaży cynku z pożywieniem (przyswajalność cynku wynosi 20–40% i większa jest z pokarmów pochodzenia zwierzęcego). Osoby borykające się z trądzikiem mają dużo częściej niedobory tego składnika w diecie [16].
 

Rys. 1. Badania potwierdzające skuteczność probiotyków w terapii trądziku [9] (opracowanie własne)

 

Rys. 2. Szczepy probiotyczne o potwierdzonej skuteczności w trądziku [5, 7–9] (opracowanie własne)


Cynk jest pierwiastkiem odpowiadającym za prawidłowy rozwój skóry i pracę aż 300 enzymów. Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że u pacjentów ze zmianami trądzikowymi potwierdzone zostały niedobory cynku, a włączenie suplementacji diety tym pierwiastkiem znacząco poprawia stan skóry. Wykazano m.in., że cynk odgrywa rolę bakteriostatyczną w stosunku do Cutibacterium acnes – na skutek hamowania chemotaksji zmniejsza wydzielanie cytokin zapalnych i obniża czynnik martwicy nowotworu (tumor necrosis factor – TNF-alfa) [17]. 
Badano skuteczność cynku w porównaniu z minocykliną – antybiotykiem z grupy tetracyklin, stosowanym przy leczeniu trądziku. Wykazano, że cynk może być tak samo skuteczny w leczeniu zapalnego i ostrego trądziku co wspomniany antybiotyk. Zaobserwowano jednak, że skutkiem ubocznym przyjmowania wysokich dawek cynku było występowanie wymiotów, biegunek i nudności. Co więcej, przy zwiększonej podaży cynku zmniejsza się wchłanianie miedzi, co może spowodować jego niedobór. 
Niedobór cynku objawia się obniżonym wytwarzaniem przeciwciał, zmniejszoną proliferacją komórek i ograniczoną produkcją cytokin. Obserwuje się również mniejszy wychwyt glukozy, zmiany w gospodarce hormonalnej i aktywności enzymów, przez co dochodzi do zwiększonego ryzyka wystąpienia cukrzycy. Cynk odgrywa także znaczącą rolę w chorobach skóry.
Niedobór cynku często występuje u wegetarian, sportowców i osób w podeszłym wieku. Niedobór zdarza się u chorych z niewydolnością wątroby (utrata zdolności do retencji cynku), osób niedożywionych i leczonych diuretykami, diabetyków, pacjentów z niewydolnością nerek, upośledzonym wchłanianiem, po resekcji jelit, z przewlekłymi biegunkami i znajdujących się w stanie ciężkiego stresu (sepsa, oparzenia).
Bogatym źródłem cynku są pestki dyni i słonecznika, nasiona roślin strączkowych oraz produkty z pełnego ziarna. Dieta bogata w pokarmy roślinne przyczynia się do słabego wchłaniania cynku ze względu na dużą ilość kwasu fitynowego, który utrudnia jego wchłanianie. Cynk jest najlepiej przyswajalny w postaci chelatu [17]. 

Probiotyki

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które zapewniają gospodarzowi wiele korzyści zdrowotnych, m.in. przeciwdziałają chorobotwórczym bakteriom i przyczyniają się do regulacji odpowiedzi immunologicznej. Probiotyki wykazują zdolność do modulowania ekspresji genów i różnicowania komórek układu odpornościowego, a dodatkowo regulują uwalnianie zapalnych cytokin w skórze [5].
Naukowcy wykazują wiele pozytywnych interakcji między probiotykami a stanem skóry. W przypadku niektórych szczepów probiotycznych został dostrzeżony związek między poprawą funkcjonowania bariery ochronnej i równowagą cytokin (Th1/Th2). Suplementacja diety poszczególnymi szczepami zmienia mikrobiom jelitowy, poprawiając parametry funkcjonowania skóry [5, 6].
Niektóre doustne probiotyki zwiększają wrażliwość na insulinę i regulują stan zapalny skóry poprzez interakcję z tkanką limfatyczną jelit. Szczepy Lactobacillus pobudzają produkcję IL-10 (cytokiny przeciwzapalnej) i promują funkcję regulacyjną komórek T, co sugeruje, że probiotyki pomagają regulować układ odpornościowy. Również szczep Bifidobacterium coagulans ma właściwości regulacji układu odpornościowego, który może wpływać na stan skóry [5, 6, 8].
 

Rys. 3. Przemiany nienasyconych kwasów tłuszczowych [22, 23] (opracowanie własne)


Probiotyki zmniejszają uwalnianie substancji P, zarówno w przewodzie pokarmowym, jak i skórze, jako łącznika układu nerwowego z jelitami i skórą. Substancja P wydziela się podczas stresu, stanowiąc jeden z czynników prowadzących do powstania zmian zapalnych na skórze i dlatego jej poziom w skórze trądzikowej jest podwyższony.
Wykazano, że suplementacja diety probiotykami znacząco poprawia funkcjonowanie bariery skórnej, tj. zwiększa stopień nawilżenia i zmniejsza przeznaskórkową utratę wody (TEWL) [7, 8].
W jednym z badań badano efekt doustnej suplementacji Lactobacillus paracasei NCC2461. W...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy