Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta dla skóry

28 kwietnia 2021

NR 2 (Kwiecień 2021)

Dieta w trądziku. Część I

50

Trądzik pospolity jest przewlekłą chorobą aparatu włosowo-łojowego. W patogenezie choroby, oprócz łojotoku, istotną rolę odgrywa nadmierna mieszkowa keratynizacja, namnażanie bakterii Cutibacterium acnes, zaburzenia hormonalne, uwarunkowania genetyczne, przerost gruczołów łojowych oraz nadmierne rogowacenie ujść gruczołów łojowych. Poza czynnikami dietetycznymi, hormonalnymi, higienicznymi oraz farmakologicznymi także przewlekły stres może zaostrzać przebieg trądziku. Cutibacterium acnes to przedstawiciel fizjologicznego mikrobiomu skóry, w szczególności w okolicach łojotokowych. W okresie dojrzewania liczba tych mikroorganizmów rośnie, są one odpowiedzialne za rozwój zmian skórnych w trądziku poprzez wydzielanie m.in. lipaz, proteaz, hialuronidaz. Zmiany skórne lokalizują się najczęściej w obrębie skóry twarzy (99% chorych), pleców (90% chorych) i klatki piersiowej (78% chorych). Zależnie od rodzaju dominujących wykwitów oraz ze względu na przebieg i lokalizację zmian skórnych wyróżnia się poszczególne postaci trądziku: zaskórnikowy, grudkowo-krostkowy, ropowiczy, bliznowcowy, piorunujący o ciężkim przebiegu z objawami ogólnymi, z wydrapania i odwrócony.
Pojawia się coraz więcej publikacji naukowych, które wskazują nawyki żywieniowe jako potencjalny czynnik wpływający na pojawienie się i/lub przebieg trądziku. Podkreśla się również, że prawidłowo zbilansowana dieta może być elementem terapii tej choroby. W tej części artykułu omówimy udział witaminy D i diety o niskim indeksie glikemicznym w tym schorzeniu. W kolejnych częściach przybliżymy m.in. rolę probiotykoterapii, fitoterapii, witamin, nienasyconych kwasów tłuszczowych w terapii trądziku [19, 20].
 

POLECAMY

Rys. 1. Wpływ obniżonego poziomu witaminy D na odpowiedź immunologiczną skóry

Witamina D a trądzik

Witamina D, oprócz wpływu na metabolizm kości, układ odpornościowy, działa niezwykle korzystnie na układ nerwowy i mięśniowy poprzez regenerację neuronów. Dodatkowo aktywuje białka obronne, stymuluje zdolność do regeneracji wątroby, a także wykazuje działanie ochronne przeciwko otyłości, cukrzycy typu 1 i 2, nowotworom, np. jelita grubego. Identyfikacja receptorów witaminy D (VDR) w ludzkich komórkach łojowych i modulacja produkcji lipidów i cytokin przez witaminę D sugerują możliwy związek między witaminą D a patogenezą trądziku [13, 16, 17].
Witamina D nasila naturalne procesy odpornościowe skóry, a także wpływa na procesy ochrony skóry przed mikroorganizmami. Kalcytriol, czyli aktywna postać witaminy D3, normalizuje proces różnicowania się komórek naskórka. Witamina D3 zwiększa ekspresję transglutaminazy 1, która jest enzymem wpływającym na tworzenie się prawidłowych wiązań między ceramidami a białkami w obrębie koperty rogowej, otaczającej każdy keratynocyt. Dodatkowo zmniejsza wytwarzanie cytokin prozapalnych, a pamiętać należy, że trądzik ma podłoże zapalne [13, 14].
Jednym z elementów wrodzonej odporności naszej skóry są peptydy przeciwdrobnoustrojowe (antimicrobial peptides – AMP), do których należą m.in. defensyny i katelicydyny. Defensyny są bogate w cysteinę, znajdują się obficie w granulocytach obojętnochłonnych i są wydzielane przez histiocyty (komórki układu odpornościowego, które stanowią element skóry właściwej). Katelicydyny działają silnie przeciwdrobnoustrojowo oraz inicjują odpowiedź komórkową skóry. Witamina D3 jest głównym czynnikiem wpływającym na proces syntezy AMP. Zaburzenia w obrębie katelicydyn skorelowane są z pewnymi schorzeniami dermatologicznymi, takimi jak atopowe zapalenie skóry, łuszczyca oraz trądzik. Obniżony poziom witaminy D skutkuje zaburzoną produkcją AMP, co bezpośrednio wpływa na odpowiedź immunologiczną skóry. Ten mechanizm przedstawia rys. 1.
 


W badaniu z 2016 r. wykazano niedobór witaminy D u 48,8% pacjentów z trądzikiem i tylko u 22,5% osób zdrowych. Poziom tej witaminy był odwrotnie proporcjonalny do stopnia nasilenia trądziku [12]. W kolejnym badaniu zaobserwowano zmniejszenie liczby zmian zapalnych po suplementacji diety witaminą D u 39 pacjentów z trądzikiem, u których stwierdzono jej niedobór. Sugeruje się, że witamina D może być pomocna w terapii trądziku w trzech mechanizmach:

  • przez zmniejszenie ekspresji biomarkerów zapalnych, takich jak interleukina 6, 8 i MMP-9 (metaloproteinaza macierzy 9) w komórkach łojowych,
  • przez hamowanie namnażania C. acnes,
  • przez indukcję peptydów przeciwbakteryjnych, takich jak katelicydyny czy beta-defensyny [12, 15].

Zaburzenia hormonalne a rozwój trądziku

Największe znaczenie w patogenezie trądziku mają hormony płciowe, zwłaszcza androgeny. Do androgenów można zaliczyć dehydroepiandrosteron (DHEA), testosteron czy 5-alfa-dihydrotestosteron (DHT). Nasilają one keratynizację wewnątrzmieszkową, stymulują wydzielanie sebum i cytokin prozapalnych. Nadmiar androgenów, a także zwiększona wrażliwość na te hormony, może prowadzić do wystąpienia trądziku. Najczęstszą przyczyną hiperandrogenizmu wśród kobiet jest PCOS, a wśród mężczyzn wrodzony przerost nadnerczy [3, 10].
Do hormonów płciowych należą też estrogeny. Estrogeny mogą hamować wydzielanie androgenów i zniwelować ich działanie, co jest wykorzystywane w terapii hormonalnej trądziku. Jednak nie wszystkie doustne środki antykoncepcyjne będą działały z korzyścią, bo niektóre progestageny, zawarte w tego typu tabletkach, mają działanie androgenne [7].
Hormonami, które mogą wpływać na stężenie androgenów i tym samym przyczyniać się do rozwoju trądziku, są insulina i insulinopodobny czynnik wzrostu (IGF). Insulina wpływa bezpośrednio na stężenie IGF, a dokładnie jednej z jego postaci IGF-1, która to właśnie odgrywa rolę w patogenezie trądziku. Jej stężenie jest również zależne od hormonu wzrostu, stąd poziom IGF-1 jest najwyższy w okresie dojrzewania i szybkiego wzrastania, co wyjaśnia mniej więcej, skąd bierze się trądzik młodzieńczy. IGF-1 ma bezpośredni wpływ na stężenie i działanie androgenów, a także hormonu wzrostu, których nadmiar przyczynia się do powstawania zmian trądzikowych. Ponadto IGF-1 może być zaangażowany w wywoływanie lub nasilanie trądziku, poprzez aktywację biomarkerów zapalnych w gruczołach łojowych [3]. Na rozwój trądziku mogą mieć też wpływ nadmierne stężenia kortykotropiny (ACTH) czy prolaktyny. Hormony te również wpływają na stężenie androgenów [3, 8].

Dieta o niskim indeksie glikemicznym (IG) jako metoda leczenia trądziku?

Jedną z interwencji dietetycznych, jaką można zastosować przy trądziku, jest dieta o niskim IG. Indeks glikemiczny określa procentowo, jak szybko zwiększy się stężenie glukozy we krwi po spożyciu określonego produktu zawierającego 50 g węglowodanów przyswajalnych, w porównaniu ze stężeniem po spożyciu tej samej ilości węglowodanów w postaci czystej glukozy. Najwyższa wartość IG to 100, co oznacza, że produkt podnosi stężenie cukru we krwi w takim samym stopniu jak czysta glukoza. Produkty z wysokim IG (> 70), tj. większość słodyczy i słodkich napojów, frytki, paluszki itp. wysokoprzetworzone produkty, wywołują większe wahania stężenia glukozy we krwi, co obrazuje wykres (rys. 2) [9, 11].
Na wartość IG wpływają różne czynniki, tj. rodzaj i ilość węglowodanów zawartych w danym produkcie, stopień dojrzałości czy rozdrobnienia produktu, długość obróbki termicznej, a także zawartość tłuszczu, białka, błonnika oraz substancji antyodżywczych.
 

Rys. 2. Wahania stężenia glukozy we krwi w zależności od wartości IG produktu

 

Rys. 3. Kaskada zmian hormonalnych, spowodowanych spożyciem produktu o wysokim IG

 

Tabela 1. Badania potwierdzające skuteczność diety z niskim IG i ŁG w leczeniu trądziku
Badanie Wielkość próby Czas trwania Wyniki
Huang M. i wsp. 2018 66 osób z umiarkowanym i ciężkim trądzikiem 2 tygodnie spadek stężenia IGF-1 u osób stosujących dietę z niskim IG i ŁG [4]
Cerman A.A. i wsp. 2016 91 osób (w tym 55 z trądzikiem) - IG i ŁG diety był istotnie wyższy u pacjentów z trądzikiem niż w grupie kontrolnej [2]
Kwon H.H. i wsp. 2012 32 osoby z łagodnym lub umiarkowanym trądzikiem 10 tygodni zmniejszenie liczby zmian zapalnych i niezapalnych oraz zmniejszenie rozmiaru gruczołów łojowych...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy