Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta o niskim indeksie glikemicznym

Artykuł | 11 stycznia 2019 | NR 1
113

Wybór pokarmów bogatych w węglowodany w dziennej racji pokarmowej powinien uwzględniać nie tylko ich skład chemiczny, ale także formę produktu, stopień jego przetworzenia, obróbkę kulinarną oraz obecność innych składników pokarmowych, które mają wpływ na glikemię poposiłkową. Spożycie pokarmów zawierających węglowodany skutkuje podniesieniem poziomu glukozy w surowicy krwi. W zależności od zawartości węglowodanów, białka, tłuszczu i włókna pokarmowego w danym produkcie uzyskuje się zróżnicowany efekt glikemiczny. O intensyfikacji tego zjawiska informują nas indeks glikemiczny oraz ładunek glikemiczny produktu spożywczego. Za ich pomocą uszeregowano produkty spożywcze pod względem stopnia wywoływania przez nie odpowiedzi glikemicznej, z uwzględnieniem tempa przyswajania węglowodanów oraz zawartości ich w danym produkcie spożywczym.

Definicja indeksu i ładunku glikemicznego 

Indeks glikemiczny (glycemic index – GI) oznacza wzrost stężenia glukozy we krwi po spożyciu produktu żywnościowego zawierającego 50 g węglowodanów, w porównaniu ze wzrostem poziomu we krwi tego monosacharydu po spożyciu 50 g glukozy [1]. Określany jest jako pole powierzchni pod krzywą stężenia glukozy we krwi, powstałej w czasie dwóch godzin od momentu spożycia danego produktu żywnościowego zawierającego 50 g węglowodanów przyswajalnych i prezentowany jest w odniesieniu do pola powierzchni krzywej glikemicznej wynikającej ze spożycia 50 g czystej glukozy. W oznaczaniu indeksu glikemicznego konkretnego produktu spożywczego cukrem referencyjnym jest glukoza, jej indeks glikemiczny przyjmuje wartość 100. Im mniejszy wzrost stężenia glukozy we krwi po spożyciu danego produktu żywnościowego, tym wartość indeksu glikemicznego jest niższa, i odwrotnie. Na podstawie wyliczenia indeksu glikemicznego różnych środków spożywczych uszeregowano je w trzy grupy. Produkty spożywcze, których indeks glikemiczny jest niższy bądź równy 55, sklasyfikowano jako produkty o niskim IG. Do grupy produktów spożywczych o średnim indeksie glikemicznym zalicza się te produkty, których IG mieści się w przedziale 55–69, natomiast wartość indeksu glikemicznego równa bądź wyższa od 70 klasyfikuje je do grupy produktów o wysokim indeksie glikemicznym [2]. 

W zależności od zawartości węglowodanów, białka, tłuszczu i włókna pokarmowego w danym produkcie uzyskuje się zróżnicowany efekt glikemiczny.

 

Wartość indeksu glikemicznego bezpośrednio zależy od procesów hydrolizy węglowodanów zachodzących w jelicie cienkim. Węglowodany, które łatwo ulegają degradacji oraz szybkiemu wchłanianiu, powodują gwałtowny wzrost glikemii poposiłkowej, w porównaniu do tych, które znacznie trudniej ulegają procesowi hydrolizy i wchłaniają się powoli. Wartości indeksu glikemicznego nie do końca odzwierciedlają wpływ węglowodanów danego produktu na glikemię, ponieważ wpływ ten zależy także od czynników osobniczych, kompozycji posiłku oraz sposobu obróbki kulinarnej [1, 3], które zostały przedstawione w tabeli.

W oznaczaniu indeksu glikemicznego konkretnego produktu spożywczego cukrem referencyjnym jest glukoza, jej indeks glikemiczny przyjmuje wartość 100.

 

Doskonałym zabiegiem kulinarnym, który wpływa na obniżenie indeksu glikemicznego, jest chłodzenie uprzednio ugotowanego produktu żywnościowego zawierającego skrobię, np. ziemniaki, ryż czy makaron.

Podczas chłodzenia ma miejsce retrogradacja skrobi, która odwraca proces żelowania, przez co cząsteczki amylozy i amylopektyny ulegają przeorganizowaniu, co bezpośrednio oddziałuje na obniżenie indeksu glikemicznego potrawy. Retrogradacja staje się bardziej intensywna wraz z upływem czasu i spadkiem temperatury.

Dotychczas uważano, iż indeks glikemiczny jest najlepszą metodą oceny jakości węglowodanów w produktach spożywczych [4]. Obecnie kwestionuje się pojęcie samego indeksu na rzecz ładunku glikemicznego, który uwzględnia również jakość węglowodanów w żywności. 

Uzupełnieniem dla indeksu glikemicznego jest marker obciążenia glikemicznego, dający bardziej praktyczne zastosowanie [5]. Ładunek glikemiczny (glycemic load – GL) w odróżnieniu od indeksu glikemicznego uwzględnia nie tylko jakość węglowodanów w danym produkcie spożywczym, ale również ich ilość. Ładunek glikemiczny jest iloczynem indeksu glikemicznego i zawartości węglowodanów przyswajalnych w danym produkcie spożywczym lub potrawie [1]. Ładunek glikemiczny danego produktu żywnościowego można obliczyć, posługując się wzorem: 

GL = (GI × zawartość węglowodanów przyswajalnych)/100

Identycznie jak w przypadku indeksu glikemicznego, produkty spożywcze zostały odpowiednio sklasyfikowane do trzech grup. Produkty żywnościowe cechujące się wartościami tego wskaźnika poniżej 10 zalicza się do grupy o niskim ładunku glikemicznym. Średnie wartości ładunku glikemicznego oscylują w przedziale 11–19, natomiast produkty spożywcze o wysokim ładunku glikemicznym to te, dla których wartość tego wskaźnika przekracza 20 [6]. 

Tabela 1. Czynniki wpływające na wartość indeksu glikemicznego produktów żywnościowych

Czynniki obniżające indeks glikemiczny produktu żywnościowego    
 
Czynniki podwyższające indeks glikemiczny produktu żywnościowego
  • wysoki stosunek amylozy do amylopektyny
  • wysoka zawartość beta-glukanu i gumy guar
  • niska dojrzałość
  • zawartość fruktozy i galaktozy
  • wysoka zawartość lektyn i fitynianów
  • wysoka zawartość białek, tłuszczów i kwasów organicznych w produkcie
  • obróbka termiczna produktu – chłodzenie, zimna ekstruzja
  • obróbka mechaniczna produktu – niskie rozdrobnienie
  • niski stosunek amylozy do amylopektyny
  • niska zawartość beta-glukanu i gumy guar
  • wysoka dojrzałość
  • zawartość glukozy
  • niska zawartość lektyn i fitynianów
  • niska zawartość białek, tłuszczów i kwasów organicznych 
  • w produkcie obróbka termiczna produktu – gotowanie, prażenie, ekstrudowanie
  • obróbka mechaniczna produktu – wysokie rozdrobnienie

 

Główna idea diety o niskim indeksie glikemicznym

Dieta niskoglikemiczna obejmuje zarówno produkty węglowodanowe o niskim IG, jak i zdrowe tłuszcze oraz chude produkty białkowe [7]. Wykluczeniu podlegają produkty rafinowane bogate w skrobię, łącznie z ziemniakami, białym ryżem i białym pieczywem, a także słodzone napoje i słodycze, które mają wysoki indeks glikemiczny. Podstawą diety są produkty z pełnego ziarna, w tym gruboziarniste kasze, np. gryczana czy pęczak, które są bogatym źródłem witamin z grupy B oraz składników mineralnych, a także błonnika pokarmowego przyczyniającego się do stopniowego uwalniania glukozy do krwiobiegu. Zalecane jest również zastąpienie białego pieczywa pieczywem o niskim indeksie glikemicznym. Doskonałym przykładem jest pieczywo o wysokiej zawartości białka i błonnika pokarmowego oraz o obniżonej zawartości węglowodanów, które przyswajają się powoli, co pomaga kontrolować glikemię poposiłkową. W diecie powinny się znaleźć także pełnoziarniste płatki śniadaniowe, np. owsiane, które są bogatym źródłem beta-glukanów, odpowiedzialnych m.in. za prawidłowe stężenie glukozy we krwi, jak również nasiona roślin strączkowych, świeże warzywa i owoce, nabiał oraz zdrowe tłuszcze, które w porównaniu z czystą glukozą nieznacznie podnoszą poziom tego monosacharydu w surowicy krwi. 

Zastosowanie diety o niskim indeksie glikemicznym 

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy