Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Artykuł | 1 lutego 2019 | NR 4
113

Nieswoiste choroby zapalne jelit (NZJ), w tym choroba Leśniowskiego-Crohna (LC) oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to przewlekłe, nieuleczalne choroby przewodu pokarmowego, których częstość zdecydowanie wzrasta w ostatnich latach. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego to przewlekły, o nieznanej etiologii, rozlany proces zapalny błony śluzowej jelita grubego, w którym ciągłość zmian rozpoczyna się od odbytnicy. Choroba przebiega z naprzemiennymi okresami zaostrzeń i remisji. Dotyczy głównie ludzi młodych, pomiędzy 20. a 40. rokiem życia. W ostatnich latach lawinowo rośnie liczba dzieci, u których diagnozuje się chorobę zapalną jelit. Najczęściej chorują dzieci pomiędzy 11. a 15. rokiem życia. Różnice wartości wskaźników epidemiologicznych zależą od lokalizacji geograficznej i rasy (większa częstość u rasy białej). 

Etiologia choroby jest złożona. Przyjmuje się, że rozwija się pod wpływem negatywnych uwarunkowań środowiskowych i genetycznych oraz określonego profilu immunologicznego (tabela 1). Zapalenie prowadzi do uszkodzenia bariery jelitowej, zwiększenia jej przepuszczalności i w efekcie następuje rozwój i podtrzymanie permanentnego zapalenia. Dane epidemiologiczne oraz badania molekularne wskazują, że WZJG oraz LC są uwarunkowane wielogenowo.

Objawy choroby zależą w głównej mierze od jej lokalizacji, postaci i ciężkości. Należą do nich: biegunka > 6. tygodni, często z bolesnym parciem (najczęściej zgłaszany objaw), bóle w podbrzuszu, obecność krwi i/lub śluzu w stolcu i niedokrwistość z niedoboru żelaza. Towarzyszą często objawy ogólne w postaci złego samopoczucia, braku łaknienia i gorączki. Wymienione symptomy prowadzą do postępującej utraty masy ciała i rozwoju niedożywienia białkowo-energetycznego. Szacuje się, że problem niedożywienia dotyczy nawet 85% hospitalizowanych pacjentów z NZJ i wynika zarówno z patomechanizmu choroby (zmniejszone wchłanianie i zwiększone straty składników odżywczych drogą przewodu pokarmowego, zwiększenia tempa przemian energetycznych z powodu toczącego się stanu zapalnego), jak i ze strachu pacjenta przed spożywaniem posiłków. Niedożywienie ilościowe i jakościowe wywiera negatywny wpływ na przebieg kliniczny, odsetek powikłań pooperacyjnych oraz śmiertelność pacjentów.

Choroba występuje rzutami i każdy z nich może mieć przebieg łagodny, umiarkowany i ciężki. W ciężkim rzucie choroby – według ECCO – obserwuje się sześć lub więcej wypróżnień z krwią dziennie, gorączkę (> 37,8), tachykardię (> 90/min), niedokrwistość (Hb < 10,5 g/dl), podwyższenie OB (> 30), spadek masy ciała, wzdęcie i bolesność jamy brzusznej, niekiedy objawy otrzewnowe, żywa lub całkowicie zniesiona perystaltyka. Choroba ma początek powolny, skryty lub nagły. U 5% obserwuje się stałe zaostrzenie bez remisji, a u kolejnych 5% jedno zaostrzenie z wieloletnią remisją. Pod pojęciem remisji rozumie się całkowite ustąpienie dolegliwości i zmian w obrazie endoskopowym (korelacja objawów z cechami obrazu endoskopowego jest na tyle duża, że nie wymaga potwierdzenia badaniami endoskopowymi). Zaostrzenie to natomiast nawrót dolegliwości u chorego, u którego wystąpiła uprzednio remisja (spontaniczna lub dzięki terapii), cechuje się krwawieniem i zwiększeniem liczby stolców oraz ponownym nasileniem zmian endoskopowych. Może występować nie częściej niż raz w roku lub często (co najmniej dwa razy w roku). Wczesny nawrót to pojawienie się dolegliwości, które nastąpiły w ciągu trzech miesięcy od momentu osiągnięcia remisji. 

Tabela 1. Czynniki etiopatogenetyczne WZJG 

 

Rozpoznanie choroby opiera się na przyjętych w piśmiennictwie algorytmach postępowania diagnostycznego obejmujących wywiad lekarski, badanie przedmiotowe oraz wyniki badań laboratoryjnych, endoskopowych, radiologicznych i histopatologicznych oraz wykluczenie czynnika infekcyjnego. W postaci dystalnej o łagodnym przebiegu – wyniki badań laboratoryjnych pozostają w granicach norm referencyjnych. W postaci aktywnej (duży zasięg) występuje niedokrwistość z niedoboru żelaza, leukocytoza, hipoproteinemia, hipoalbuminemia, zaburzenia elektrolitowe z hipopotasemią, podwyższone parametry zapalne: CRP, OB, PLT, a w cholestazie: ALP, GGTP, bilirubina. Badanie stolca wyklucza zakażenia bakteryjne lub obecność toksyn Cl. difficile. Badania immunologiczne: ASCA i pANCA charakteryzuje wysoka swoistość, dodatni wynik z dużą pewnością potwierdza rozpoznanie NZJ. Konieczne jest wykonanie inwazyjnych badań endoskopowych, gastroskopii i kolonoskopii. Wskazane jest – na podstawie kryteriów z Porto – pobranie wielu biopsji, także z miejsc niezmienionych makroskopowo. Należy wykonać również badania obrazowe zarówno gopp, jak i dopp oraz badanie przeglądowe jamy brzusznej. Wlew kontrastowy jelita grubego w fazie przewlekłej może wykazać granulowanie, owrzodzenia, polipy zapalne, obraz sztywnej rury (skrócenie jelita z zanikiem haustracji), zwężenia, ogniska raka. Wirtualna kolonoskopia (kolonografia KT) nie uwidacznia dobrze drobnych zmian. Badanie USG może wykazać pogrubienie ściany jelita i zwiększony przepływ naczyniowy.

Brak ściśle określonego czynnika sprawczego jest istotnym utrudnieniem zarówno we wczesnym wykryciu choroby, jak i w opracowaniu skutecznej metody leczenia. Rosnąca skala problemu zmusza do intensywnego poszukiwania rzeczywistej przyczyny choroby, a także doboru szybkich, nieinwazyjnych, a jednocześnie wystarczająco czułych i swoistych metod diagnostycznych. Wczesne rozpoznanie choroby jest bowiem kwestią kluczową dla podjęcia prawidłowego leczenia. Diagnostyka, zarówno typu nieswoistej choroby zapalnej jelit, jak i stanu aktywności choroby, jest wysoce specjalistyczna, a jej wyniki mogą być niekiedy problematyczne w interpretacji. Stan kliniczny pacjenta często nie odpowiada stopniowi zaawansowania procesu chorobowego, który oceniany jest m.in. markerami procesu zapalnego. Stosowane obecnie standardowo metody diagnostyczne, takie jak techniki endoskopowe, histopatologiczne czy radiologiczne, są inwazyjne i kosztowne. U pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit konieczne jest systematyczne i wielokrotne wykonywanie kierunkowych nieinwazyjnych badań laboratoryjnych, zwłaszcza przed planowanymi modyfikacjami procesu terapeutycznego. Z uwagi na opisane powyżej problemy rośnie zainteresowanie nowymi markerami stanu zapalnego. Ze zróżnicowaną czułością i swoistością wskazują na istnienie diagnozowanej choroby. Z licznych publikacji wynika, iż analiza markerów zapalnych w kale umożliwia najlepsze zobrazowanie zmian zachodzących w obrębie jelit i stopnia aktywności choroby. Ponadto uważa się, iż całkowita remisja kliniczna oraz endoskopowa korelują z normalizacją stężenia markerów biochemicznych.

Zaletami diagnostyki bazującej na badaniach markerów w kale są: dostępność, nieinwazyjność, możliwość przeprowadzenia wielokrotnej oceny stopnia zawansowania choroby oraz kontrola skuteczności leczenia. Wahania białek oznaczanych w kale doskonale odzwierciedlają dynamikę procesu zapalnego w obrębie jelita, gdyż nie ulegają one trawieniu wewnątrzjelitowemu. Kontrowersje budzi jedynie fakt, że większość białek i enzymów będących markerami stanu zapalnego zostaje uwalniana podczas każdego procesu zapalnego prze...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy