Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza lekarska i dietetyczna

2 lutego 2019

NR 5 (Październik 2018)

Diagnoza lekarska u kobiety z cukrzycą ciążową

0 1270

Cukrzyca jest najczęstszym powikłaniem metabolicznym w ciąży. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO 2013) zaburzenia gospodarki węglowodanowej w czasie ciąży klasyfikujemy jako: 1) rozwijającą się cukrzycę w ciąży (spełnia ogólne kryteria rozpoznania cukrzycy) oraz 2) cukrzycę ciążową (ang. gestational diabetes mellitus – GDM). Pacjentki z rozpoznaną cukrzycą (typu 1,2 lub MODY) przed ciążą klasyfikujemy do odrębnej grupy cukrzycy przedciążowej (ang. pre-gestional diabetes mellitus – PGDM) [1].

Obecna definicja cukrzycy ciążowej obejmuje każdą nieprawidłowość gospodarki węglowodanowej wykrytą podczas ciąży. Kryteria rozpoznania nieprawidłowej glikemii na czczo (ang. impaired fasting glucose – IFG) i upośledzonej tolerancji glukozy (ang. impaired glucose tolerance – IGT) zdefiniowane dla ogólnej populacji nie mają zastosowania w grupie ciężarnych. W Europie GDM dotyczy 3–5% kobiet ciężarnych i stanowi 90% przypadków cukrzycy towarzyszącej ciąży. Częstość występowania może wynosić od 1 do 14% w zależności od badanej populacji i przyjętych testów diagnostycznych [2]. U około 1/3 kobiet cukrzyca ciążowa powtarza się w kolejnej ciąży [3]. Wystąpienie cukrzycy w ciąży jest silnym czynnikiem ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2 u matki w dalszych latach życia [4].

POLECAMY

Etiologia zaburzeń gospodarki węglowodanowej w ciąży

U kobiet w ciąży w wyniku działania hormonów antagonistycznych do insuliny (laktogen łożyskowy, estrogeny, progesteron i prolaktyna) obserwujemy insulinooporność [5]. Wskazuje się również na inne czynniki uczestniczące we wzroście insulinooporności i patogenezie cukrzycy ciążowej. Wykazano, że stężenia adipokin, powstających w komórkach tłuszczowych (adiponektyny, leptyny, rezystyny), znacząco różnią się w ciąży powikłanej GDM w porównaniu z ciążą fizjologiczną [6]. Na początku ciąży zmiany metaboliczne w organizmie matki prowadzą do nagromadzenia związków energetycznych dla rozwijającego się płodu. W drugiej połowie ciąży, kiedy szybko rozwijający się płód i łożysko zużywają nagromadzone substraty, obserwujemy wzrost insulinooporności [7]. W odróżnieniu od insuliny glukoza przenika przez barierę łożyskową z krwiobiegu matki do płodu zgodnie z gradientem stężeń. Hiperglikemia matki powoduje wysokie stężenia glukozy u płodu. Od około 20. tygodnia ciąży komórki wysp trzustki płodu stają się wrażliwe na glukozę, która przenikając w nadmiarze, powoduje przerost komórek beta oraz nadprodukcję insuliny, co prowadzi do nadmiernego wzrastania płodu (makrosomii), przyspieszonego metabolizmu i hipoksemii. Makrosomia płodu (tj. masa urodzeniowa powyżej 4 kg) jest najczęstszym powikłaniem cukrzycy ciążowej i przy jednoczesnej niedojrzałości płodu (przede wszystkim układu oddechowego) zwiększa ryzyko powikłań położniczych (większy odsetek porodów zabiegowych, cięć cesarskich, porodów indukowanych, urazów dróg rodnych). W przypadku noworodka urodzonego przez matkę chorującą na cukrzycę ryzyko dystocji barkowej jest kilkukrotnie większe [8]. Ponadto częściej w grupie kobiet z cukrzyca ciążową obserwuje się nadciśnienie indukowane ciążą i stan przedrzucawkowy [9]. Hiperglikemia matki może prowadzić do obumarcia wewnątrzmacicznego lub do wystąpienia wad wrodzonych (najczęściej układu nerwowego i wad serca) [10].

Do czynników ryzyka cukrzycy ciążowej należą [11]:

  1. wiek matki powyżej 35 lat,
  2. masa ciała urodzonych uprzednio dzieci powyżej 4 kg,
  3. urodzenie noworodka z wadą rozwojową,
  4. zgon wewnątrzmaciczny w wywiadzie,
  5. nadciśnienie tętnicze lub nadwaga, otyłość matki przed ciążą,
  6. wywiad rodzinny obciążony w kierunku cukrzycy typu 2,
  7. przebyta cukrzyca ciążowa w poprzednich ciążach,
  8. wielorództwo,
  9. zespół policystycznych jajników. 

Rozpoznanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej w ciąży

W początkowym okresie rozwoju cukrzyca u kobiet w ciąży nie daje objawów klinicznych, dlatego rozpoznanie opiera się na pomiarze stężenia glukozy we krwi. Glikemię na czczo (poziom glukozy w krwi żylnej) należy oznaczyć u każdej kobiety ciężarnej podczas pierwszej wizyty. Poniżej przedstawiono interpretację wyniku [12]:

  • jeśli prawidłowa wartość glikemii na czczo w ciąży wynosi < 92 mg/dl (< 5,1 mmol/l), wówczas lekarz ginekolog zaleci standardowe wykonanie doustnego testu obciążenia 75 g glukozy (ang. oral glucose tolerance test – OGTT) dopiero w 24–28 tygodniu ciąży;
  • jeśli wartość glikemii mieści się w zakresie 92–125 mg/dl (5,1–6,9 mmol/l), należy możliwie szybko wykonać OGTT;
  • jeśli wartość przekroczy ≥ 126 mg/dl (≥ 7,0 mmol/l), należy powtórzyć oznaczenie na czczo w najbliższych dniach. Dwukrotny wynik ≥ 126 mg/dl oznacza cukrzycę w ciąży (spełnione są ogólne kryteria rozpoznania cukrzycy).

Test doustnego obciążenia 75 g glukozy (Oral Glucose Tolerance Test – OGTT)

Makrosomia płodu (tj. masa urodzeniowa powyżej 4 kg) jest najczęstszym powikłaniem cukrzycy ciążowe...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy