Dołącz do czytelników
Brak wyników

Cukrzyca – epidemia XXI wieku

Artykuł | 20 stycznia 2019 | NR 3
111

Cukrzyca jest uważana za jeden z najpoważniejszych problemów zdrowotnych we współczesnym świecie. W Polsce na cukrzycę choruje ponad 3 mln osób, z czego ok. 1/4 nie jest świadoma choroby. Liczba chorych wciąż rośnie, co jest związane zarówno z wydłużającym się okresem życia, coraz lepszymi możliwościami leczenia cukrzycy i zapobiegania jej powikłaniom, jak też z trybem życia. Mała aktywność fizyczna i nieprawidłowa dieta prowadzące do nadwagi i otyłości są wskazywane jako główne czynniki ryzyka cukrzycy, przede wszystkim typu 2. Dla częstszego wykrywania cukrzycy ma znaczenie także większa świadomość społeczna wynikająca z edukacji i licznych kampanii prozdrowotnych.

Cukrzyca nieleczona lub leczona nieprawidłowo prowadzi do zaburzeń funkcjonowania wielu narządów, zwłaszcza nerek, oczu, nerwów obwodowych, serca i naczyń krwionośnych.

Objawy, które powinny nas zaniepokoić, to przede wszystkim: wielomocz, wzmożone pragnienie, suchość w ustach, niezamierzona utrata masy ciała, senność i osłabienie, nawracające zakażenia (ropne zmiany skórne, infekcje dróg moczowych i dróg oddechowych), zaburzenia widzenia (widzenie nieostre lub podwójne), bóle kończyn dolnych nasilające się w nocy.

Wyróżnia się cztery rodzaje cukrzycy: typ 1 (8–10% chorych), typ 2 (ok. 90%), cukrzycę o nieznanej etiologii w przebiegu różnych chorób oraz cukrzycę ciążową (hiperglikemia w ciąży). Cukrzyca typu 1 ujawnia się przede wszystkim u dzieci i młodzieży, ale może wystąpić w każdym wieku, nawet w zaawansowanym, i jest spowodowana bezwzględnym niedoborem insuliny na skutek zniszczenia komórek β trzustki w procesie autoimmunologicznym. Cukrzycę o podłożu autoimmunologicznym występującą u osób dorosłych, najczęściej po 30. roku życia, określa się jako LADA (latent autoimmune diabetes of adults). Chorzy na cukrzycę typu LADA zwykle mają prawidłową masę ciała, w ich rodzinach nie występują zachorowania na cukrzycę typu 2, ale często są zachorowania na inne choroby autoimmunologiczne, takie jak celiakia lub nadczynność czy niedoczynność tarczycy.

W diagnostyce, szczególnie w przypadkach wątpliwych lub w celu oceny ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 1 u rodzeństwa i potomstwa osób chorujących na ten typ cukrzycy, oznacza się miano przeciwciał:

  • przeciwwyspowe ICA,
  • przeciw insulinie IAA,
  • przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego anty-GAD,
  • przeciw fosfatazom tyrozyny IA-2A.

Obecność jednego lub więcej przeciwciał związanych z cukrzycą świadczy o zwiększonym ryzyku rozwoju cukrzycy typu 1. Im więcej różnych autoprzeciwciał jest wykrywanych, tym większe jest ryzyko rozwoju choroby.

Cukrzyca typu 2, najczęstsza postać cukrzycy, rozwija się powoli i u większości chorych jest skutkiem nadwagi. Bardzo skuteczna w leczeniu tego typu cukrzycy, szczególnie w początkowym okresie choroby, jest modyfikacja stylu życia. Zalecana jest przede wszystkim aktywność fizyczna, np. szybki spacer przez co najmniej 30 minut pięć dni w tygodniu i ograniczenie kaloryczności posiłków. Badania epidemiologiczne potwierdzają, że redukcja masy ciała znacznie spowalnia postęp choroby i wystąpienie groźnych powikłań, np. zawału serca lub udaru 
mózgu.

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego cukrzycę rozpoznaje się wówczas, gdy:

  • glikemia przygodna (niezależnie od pory posiłku) wynosi ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) i towarzyszą temu klasyczne objawy kliniczne,
  • stężenie glukozy oznaczonej dwukrotnie na czczo w dwa różne dni wynosi ≥ 126 mg/dl (7,0 mmol/l), nie muszą występować objawy kliniczne,
  • w doustnym teście obciążenia 75 g glukozy stężenie glukozy w 120. minucie testu wynosi ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) i nie muszą być obecne objawy kliniczne.

W 2017 r. PTD uprościło zasady rozpoznawania cukrzycy i jeśli w oznaczeniu przygodnym stężenie glukozy było ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l), to dla rozpoznania cukrzycy wystarcza jednorazowe uzyskanie stężenia glukozy na czczo ≥ 126 mg/dl (7,0 mmol/l) bez objawów klinicznych. Dla stwierdzenia zaburzeń gospodarki węglowodanowej niezbędne jest oznaczanie glikemii w krwi żylnej. Nie należy wykorzystywać w celu rozpoznania cukrzycy oznaczenia poziomu glukozy przy użyciu glukometru. 

U chorych z cukrzycą ważna jest retrospektywna ocena glikemii. Badaniem do tego wykorzystywanym jest hemoglobina glikowana uznana za złoty standard długookresowej kontroli glikemii. Hemoglobina glikowana jest niejednorodnym produktem nieenzymatycznego trwałego połączenia glukozy z hemoglobiną. Znaczenie w monitorowaniu leczenia i prognozowaniu ryzyka powikłań ma przede wszystkim frakcja HbA1c.

W Polsce nie jest zalecane oznaczanie HbA1c w celu rozpoznawania cukrzycy. HbA1c odzwierciedla poziom glikemii na przestrzeni trzech, czterech miesięcy, podczas gdy stężenie glukozy we krwi wykazuje różnice w obrębie jednego dnia i pomiędzy poszczególnymi dniami. HbA1c wskazuje na przewlekłą hiperglikemię, natomiast hiperglikemia stwierdzona poprzez oznaczenie glukozy może być tylko przejściowa, np. po posiłku. U chorych na cukrzycę istnieje związek przyczynowy pomiędzy hiperglikemią, a powikłaniami cukrzycy. Podstawową zasadą każdego leczenia cukrzycy jest jak najwcześn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy