Biochemia energii — jak wspierać energię, regenerację i sprawczość kobiet?

Poczucie braku energii może przyjmować postać senności, obniżonej koncentracji, osłabienia mięśni, mniejszej tolerancji wysiłku, trudności z rozpoczęciem aktywności lub ogólnego wyczerpania. Zmęczenie jest jednak objawem nieswoistym i może towarzyszyć przejściowym przeciążeniom oraz wielu chorobom [1, 2]. Dlatego pierwszym krokiem nie powinno być poszukiwanie preparatu „zwiększającego energię”, lecz ocena jakości snu, żywienia, podaży energii, aktywności, obciążenia psychicznego, leków oraz – zależnie od obrazu klinicznego – niedoboru żelaza, niedokrwistości, zaburzeń tarczycy, depresji, bezdechu sennego czy chorób przewlekłych [2].

Metabolizm energii w warunkach przewlekłego obciążenia

Produkcja ATP (adenozynotrifosforanu, podstawowego nośnika energii chemicznej) jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania komórek. Mitochondria wytwarzają ATP, wykorzystując energię zawartą w składnikach odżywczych, jednak sprawność całego organizmu zależy również od dostępności tlenu i substratów energetycznych, pracy układu krążenia oraz regulacji autonomicznej i neuroendokrynnej. Subiektywne odczuwanie energii nie jest więc prostym odzwierciedleniem aktywności mitochondriów. Prawidłowa produkcja ATP nie wyklucza zmęczenia wynikającego z niedoboru snu, depresji, bólu, stresu lub niewystarczającej podaży energii [1, 2].
Z drugiej strony niedostateczna dostępność energii lub określonych składników odżywczych może realnie ograniczać zdolność do wysiłku i regeneracji. Dotyczy to m.in. aktywnych kobiet, u których duży wydatek energetyczny współwystępuje z nieadekwatną podażą pokarmu. Przewlekła niska dostępność energii może zaburzać funkcjonowanie wielu układów, co opisuje koncepcja względnego niedoboru energii w sporcie (RED-S) [11]. Istotne znaczenie ma również niedobór żelaza, uczestniczącego w transporcie tlenu i metabolizmie mitochondrialnym. Może on występować bez niedokrwistości i powodować zmęczenie, pogorszenie koncentracji oraz zmniejszenie tolerancji wysiłku; u kobiet miesiączkujących ważnym czynnikiem ryzyka są obfite krwawienia [12]. W takich przypadkach podstawą poprawy funkcjonowania jest wyrównanie niedoboru lub zwiększenie dostępności energii, a nie nasilanie pobudzenia.
Sposób gospodarowania zasobami zmienia się także pod wpływem stresu. Krótkotrwała aktywacja układu...