Rytuał mobilności — dlaczego sprawność fizyczna to wolność psychiczna?

Przez wiele lat zdrowie układu ruchu oceniano głównie przez pryzmat bólu, zmian zwyrodnieniowych czy możliwości wykonywania codziennych czynności. Obecnie mobilność uznaje się za jeden z najważniejszych elementów tzw. zdolności funkcjonalnej (functional ability), czyli możliwości realizowania codziennych aktywności, utrzymywania samodzielności oraz uczestniczenia w życiu społecznym pomimo upływu lat. Celem zdrowego starzenia nie jest bowiem jedynie wydłużanie życia, lecz przede wszystkim zachowanie możliwości robienia tego, co dla danej osoby jest ważne – spacerowania, podróżowania, pracy zawodowej, opieki nad wnukami czy realizowania własnych pasji [1]. 
Coraz więcej wyników badań pokazuje również, że mobilność stanowi jeden z najlepszych biomarkerów przyszłego stanu zdrowia. Prędkość chodu, siła mięśni kończyn dolnych czy zdolność do samodzielnego wstawania z krzesła okazują się lepiej przewidywać ryzyko hospitalizacji, niepełnosprawności, a nawet śmiertelności niż wiele pojedynczych parametrów laboratoryjnych stosowanych w rutynowej ocenie stanu zdrowia [2, 3]. Jest to zrozumiałe, ponieważ sprawność ruchowa odzwierciedla jednoczesne funkcjonowanie wielu układów organizmu: mięśni, stawów, kości, układu nerwowego, sercowo-naczyniowego oraz zmysłu równowagi. Pogorszenie mobilności często stanowi więc pierwszy sygnał stopniowego obniżania rezerw fizjologicznych organizmu. To dlatego należy traktować ją jako zasób, który można świadomie budować przez całe życie, a im wcześniej rozpocznie się działania wspierające sprawność ruchową, tym większe szanse na zachowanie niezależności w kolejnych dekadach.

Cichy wróg sprawności — czym jest inflammaging?

U podłoża postępującej wraz z wiekiem utraty mobilności leży proces określany jako inflammaging – przewlekły, ogólnoustrojowy stan zapalny o niskim nasileniu (chronic low-grade inflammation – CLGI) [4]. W przeciwieństwie do ostrej odpowiedzi immunologicznej, CLGI nie wywołuje spektakularnych objawów klinicznych, takich jak gorączka czy silny obrzęk. Charakteryzuje się stałą, subkliniczną aktywacją komórek układu odpornościowego, skutkującą podwyższonym poziomem krążących cytokin prozapalnych, m.in. interleukiny 6 (IL-6) czy czynnika martwicy nowotworów alfa (TNF-α) oraz markerów zapalenia, jak białko C-reaktywne o wysokiej czułości (hs-CRP) [4, 5].
Przewlekły inflammaging prowadzi do wielonarządowych uszkodzeń tkankowych. W kontekście aparatu ruchu jego konsekwencją jest:

• przyspieszona utrata masy i siły mięśniowej (sarkopenia),
• stymulacja metaloproteinaz macierzy (MMPs), które bezpośrednio degradują kolagen typu II i proteoglikany w chrząstce stawowej,
• obniżenie gęstości mineralnej kości i upośledzenie procesów ich przebudowy [5, 6].

W codziennej praktyce pacjenci dotknięci tym problemem zgłaszają objawy niespecyficzne: poranną sztywność, wydłużoną regenerację powysiłkową czy permanentne uczucie ciężkości w stawach. Choć symptomy te bywają bagatelizowane jako „naturalna konsekwencja starzenia”, współczesna nauka dostarcza jasnych dowodów na to, że ich przebieg można modyfikować za pomocą ukierunkowanych zmian w stylu...