Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja żywieniowa , Otwarty dostęp

17 września 2021

Atopowe zapalenie skóry – dieta i suplementacja

0 81

Atopowe zapalenie skóry nazywane jest problemem XXI wieku – uważa się, że może występować nawet u 20% populacji. Tak jak w przypadku wielu innych chorób skóry, odpowiednio zbilansowana dieta odgrywa ogromne znaczenie w przebiegu tego schorzenia. Jakie są zalecenia żywieniowe przy atopowym zapaleniu skóry? Co jeść przy AZS, a czego unikać?

Atopowe zapalenie skóry u dorosłych – przyczyny, objawy, leczenie

Atopowe zapalenie skóry to przewlekła choroba o nawrotowym charakterze, która najczęściej rozpoznawana jest już w okresie dzieciństwa – w 85% przypadków pojawia się przed ukończeniem 5. roku życia. Patofizjologia atopowego zapalenia skóry wciąż nie jest do końca poznana, jednak uważa się, że przyczyny atopowego zapalenia skóry są wrodzone i częściej występuje u dzieci, których oboje rodziców choruje na alergię.1 AZS często bywa również sprzężone z innymi chorobami alergicznymi – nawet w 50% przypadków współistnieje z astmą lub katarem siennym.2

POLECAMY

Przyczyną atopowego zapalenia skóry jest uszkodzenie bariery ochronnej skóry (m.in. zaburzone działania filagryny – białka, które wpływa na prawidłową budowę skóry). Charakterystyczne w jej przebiegu jest świąd, nadmierna suchość skóry, a kontakt z alergenem powoduje pojawienie się zaczerwienienia, grudek, pęcherzyków, a nawet małych ranek.3

U osób dorosłych zmiany charakterystyczne dla wyprysku atopowego umiejscawiają się symetrycznie, głównie na twarzy, górnej części ciała oraz na grzbietach dłoni. Dominującym objawem w przebiegu AZS jest świąd, który bywa czasem bardzo uporczywy. Ma on charakter stały lub napadowy, a pojawiający się w nocy może nawet powodować bezsenność.4

Terapia atopowego zapalenia skóry jest czasem bardzo trudna i długotrwała. Jej celem nie jest wyleczenie AZS, a utrzymanie jak najdłuższych okresów remisji i dobrego stanu ogólnego chorego.  Podstawę stanowi leczenie przeciwzapalne, objawowe i wzmacniające naturalną warstwę skóry. W zależności od wieku pacjenta i nasilenia zmian na skórze może być zastosowana również fototerapia, leczenie immunosupresyjne lub biologiczne.5

Czy dieta ma znaczenie w przebiegu atopowego zapalenia skóry? Oś skóra-jelita w patomechanizmie AZS

Wyróżniane są dwa rodzaje atopowego zapalenia skóry – alergiczny i niealergiczny AZS.  Atopowe zapalenie skóry o typie alergicznym, tak jak inne choroby atopowe, związane jest z podwyższonym stężeniem immunoglobuliny IgE. Jest to jedno z białek układu odpornościowego, którego zadaniem jest walka z antygenami i aktywowanie naturalnych mechanizmów obronnych układu immunologicznego. U osób z alergiami, w tym z AZS, immunoglobuliny IgE nadmiernie reagują na dany czynnik uczulający, produkowana jest nadmierna ilość histaminy, czego wynikiem są objawy alergiczne takie jak wypryski, obrzęki, kaszel czy katar.6

W latach 90. ubiegłego wieku przeprowadzono badanie, które dotyczyło dzieci z podejrzeniem alergii. Wykazało one, że 56% z nich ma podwyższone stężenie całkowitego IgE we krwi. Co więcej, u przeważającej liczby pacjentów z atopowym zapaleniem skóry stwierdza się podwyższony poziom tej immunoglobuliny, nawet do kilkunastu tysięcy IU/ml.7

Przyczyny atopowego zapalenia skóry można więc dopatrywać się w mechanizmach immunologicznych – zarówno w natychmiastowych reakcjach IgE zależnych, jak i w opóźnionych reakcjach związanych z nadprodukcją specyficznych pokarmowo immunoglobulin IgG. Badania dowodzą, że eliminacja najczęstszych alergenów pokarmowych, takich jak mleko, orzechy ziemne, jaja, soja, pszenica, owoce morza, już w ciągu trzech tygodni skutkuje znaczną poprawą kondycji skóry.8 Zaostrzenie zmian skórnych po spożyciu takich alergenów znacznie częściej obserwuje się u dzieci.
 


Dieta przy atopowym zapaleniu skóry (AZS) – czy warto stosować dietę eliminacyjną?

Stosowanie diety eliminacyjnej w przebiegu atopowego zapalenia skóry jest tematem budzącym wiele kontrowersji, bowiem nie ma badań naukowych potwierdzającej jej skuteczność. Nie jest zalecane stosowanie diety eliminacyjnej u wszystkich osób z atopowym zapaleniem skóry. Uczulenie na dany składnik żywieniowy powinno być udokumentowane objawami chorobowymi, które występują po spożyciu danego pokarmu.9 Dietę eliminacyjną mogą rozważyć osoby, które atopowe zapalenie skóry przechodzą bardzo ciężko.10 Przed wprowadzeniem diety eliminacyjnej warto zasięgnąć opinii dietetyka oraz alergologa, aby nie doprowadzić do niedoborów żywieniowych i innych groźnych dla zdrowia powikłań.

Co więcej, dieta eliminacyjna zdecydowanie nie jest polecana dzieciom. Badania naukowe dowodzą, że takie ograniczenia dietetyczne u najmłodszych mogą zwiększać ryzyko rozwoju uczulenia na poszczególne alergeny pokarmowe.

Atopowe zapalenie skóry – co jeść a czego unikać?

Dieta u osób z atopowym zapaleniem skóry ma ogromne znaczenie - podstawą diety u osób z AZS jest wykluczenie produktów, na które stwierdzono alergię w badaniach alergologicznych. Do alergenów pokarmowych najczęściej raportowanych u pacjentów z AZS zalicza się: białka mleka krowiego, białka jaja kurzego, pszenicę, soję, pszenicę, orzeszki ziemne, kakao, ryby, skorupiaki, owoce (szczególnie cytrusowe) oraz konserwanty, barwniki czy dodatki wzmacniające smak i zapach.11 Pokrywa się to z opublikowaną w 1999 roku przez Komisję Kodeksu Żywnościowego listą pokarmów, które są najczęstszą przyczyną uczulenia.12

W atopowym zapaleniu skóry najlepiej sprawdzi się dieta wykluczająca jeden lub kilka pokarmów, które wywołują ostre objawy alergiczne. American Academy of Dermatology u osób z AZS i potwierdzoną alergią na jaja zaleca wykluczenie z diety jaja kurzego, ponieważ udowodniono, że takie postępowanie może znacznie złagodzić przebieg atopowego zapalenia skóry.13 Kolejnym silnym alergenem, na które osoby z AZS powinny zwrócić szczególną uwagę jest pszenica. U wielu osób z wypryskiem kontaktowym obserwuje się podwyższony poziom antygenów przeciwko gliadynie – białku występującemu w tym zbożu.

Podstawę powinny stanowić zdrowe nawyki żywieniowe i utrzymywanie prawidłowej masy ciała – tak jak w przebiegu każdej innej choroby skóry. W codziennym jadłospisie powinny znajdować się owoce i warzywa, które wykazują działanie przeciwzapalne oraz tłuste ryby, orzechy i migdały, które są cennym źródłem tłuszczów omega-3.14 Korzystny wpływ na przebieg AZS wykazywać kwas γ-linolenowy, który w dużych ilościach znajdziemy np. w czarnej porzeczce. Badania dowodzą, że kwas ten jest może łagodzić stany zapalne skóry i zmniejszać przeznaskórkową utratę wody. Co więcej, osoby z atopowym zapaleniem skóry powinny zwrócić uwagę na odpowiednie spożycie DHA, który może łagodzić objawy AZS.15 Do swojej diety warto wprowadzić również kurkuminę, która wykazuje działanie przeciwzapalne.16

W wielu przypadkach na stan skóry osób z atopowym zapaleniem skóry źle wpływają produkty, które są bogate w histaminę lub stymulują jej wytwarzanie. Są to m.in. wędliny, sery dojrzewające, konserwy rybne, czerwone wino, jak również pomidory, truskawki, czekolada, orzechy ziemne i suszone owoce. Z zaostrzeniem przebiegu AZS może wiązać się również nadmierne spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych – tłustego nabiału, mięsa, słodyczy oraz fast-foodów.17

Suplementacja w atopowym zapaleniu skóry

Z uwagi, iż AZS jest ściśle związany ze stanem jelit i układem immunologicznym, wsparciem w walce z atopowym zapaleniem skóry może być suplementacja probiotykami. W 2005 roku przeprowadzono badanie, które sugeruje, że suplementacja Lactobacillus fermentum poprawia przebieg oraz ciężkość AZS.18 Inne badania wykazują, że połączenie doustnych preparatów probiotycznych w atopowym zapaleniu skóry u młodych pacjentów zmniejsza konieczność miejscowego stosowania kortykosteroidów.19 Przed rozpoczęciem suplementacji warto jednak skonsultować się z lekarzem, aby mając na uwadze nadwrażliwości pokarmowe, dobrał odpowiedni, dobrze przebadany i bezpieczny probiotyk na podstawie badania mikroflory jelitowej.20

Polskie Towarzystwo Chorób Atopowych zaleca również w przypadku niedoboru suplementację witaminy D. Chorzy na atopowe zapalenie skóry obok chorych na astmę należą do grupy ryzyka – deficyt witaminy D może mieć zasadniczy wpływ na rozwój i przebieg AZS. Witamina D bowiem poprawia szczelność bariery naskórkowej oraz zwiększa ekspresję peptydów antybakteryjnych, które zmniejszają ryzyko zakażeń bakteryjnych. Co więcej, witamina D jest również ważnym modulatorem odpowiedzi immunologicznej, która jest niezwykle istotna w wyprysku atopowym.21


Bibliografia:

  1. Woldan-Tambor, A., & Zawilska, J. B. (2009). Atopowe zapalenie skóry (AZS)–problem XXI wieku. Terapia i Leki, 65(11), 804-811., https://www.ptfarm.pl/pub/File/Farmacja%20Polska/2009/11-2009/08%20%20AZS.pdf
  2. Świerczyńska-Krępa M., Atopowe zapalenie skóry,  https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/choroby/59313,atopowe-zapalenie-skory
  3. Dermatolog.pl, Atopowe zapalenie skóry,  https://dermatolog.pl/choroby-skory-/atopowe-zapalenie-skory/
  4. Lek. med. Małgorzata Wanat-Krzak, prof. dr hab. med. Ryszard Kurzawa, Atopowe zapalenie skóry - pierwsza manifestacja kliniczna choroby alergicznej,  http://www.jakowicki.pl/doc/Atopowe_zapalenie_skory_4.pdf
  5. Durska G., Badanie przeciwciał swoistych IgE w alergii pokarmowej,  https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/65076,badanie-przeciwcial-swoistych-ige-w-alergii-pokarmowej
  6. Gackowska-Lisińska M., Wielokierunkowe wsparcie w terapii Atopowego Zapalenia Skóry (AZS), https://food-forum.pl/artykul/wielokierunkowe-wsparcie-w-terapii-atopowego-zapalenia-skory-azs
  7. Grabowska M., Rola osi skóra – jelita w patomechanizmie atopowego zapalenia skóry,  https://food-forum.pl/artykul/rola-osi-skora-jelita-w-patomechanizmie-atopowego-zapalenia-skory
  8. Z sercem o atopii, Znaczenie diety w AZS,  https://www.zsercemoatopii.pl/wiedza/znaczenie-diety-azs/
  9. Wróbel, O. (2017). w atopowym zapaleniu skóry.,  http://aestheticcosmetology.com/wp-content/uploads/2019/01/ke2017.5-3.pdf
  10. Surmela P., Dieta przy atopowym zapaleniu skóry (AZS),  https://dietetycy.org.pl/dieta-przy-atopowym-zapaleniu-skory-azs/
  11. Nowa Farmacja, Atopowe Zapalenie Skóry a dieta - co wolno jeść, czego należy unikać? https://www.nowafarmacja.pl/blog/atopowe-zapalenie-skory-a-dieta-co-wolno-jesc-czego-nalezy-unikac
  12. Dronka-Skrzypczak J., Atopowe zapalenie skóry – dieta i probiotykoterapia mogą pomóc!,   https://www.dietaeliminacyjna.pl/atopowe-zapalenie-skory-azs-probiotykoterapia-dieta-eliminacyjna/
  13. Kostecka A., Priobiotyki wskazane w leczeniu AZS,  https://www.termedia.pl/dermatologia/Priobiotyki-wskazane-w-leczeniu-AZS,28265.html
  14. Gałęcka, M., Basińska, A. M., & Bartnicka, A. (2019). Znaczenie mikrobioty jelitowej w przebiegu atopowego zapalenia skóry (AZS)—nowoczesne metody profilaktyki i leczenia. In Forum Medycyny Rodzinnej (Vol. 13, No. 5, pp. 195-206).,  https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/view/61967
  15. Polskie Towarzystwo Chorób Atopowych, Witamina D,  https://www.ptca.pl/baza-wiedzy/produkty-naturalne-leczenie-azs/164-witamina-d

Przypisy