Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo i administracja w dietetyce

30 kwietnia 2020

NR 2 (Kwiecień 2020)

Niewykonanie umowy a pandemia COVID-19

165

Wprowadzony w Polsce stan pandemii COVID-19 spowodował szereg konsekwencji mających wpływ na wykonywanie umów cywilnoprawnych. Bezpośrednim skutkiem walki z ogłoszoną przez WHO pandemią koronawirusa może być bezprecedensowe w ostatnim okresie spowolnienie gospodarcze. Obowiązujące przepisy Kodeksu cywilnego przewidują mechanizmy uniknięcia odpowiedzialności kontraktowej w związku z brakiem możliwości wykonania zobowiązania na skutek działania takich niezależnych od strony czynników, jakim jest pandemia koronawirusa. Z powodu pandemii COVID-19 bardzo aktualne stało się zagadnienie powoływania się na siłę wyższą lub następczą niemożliwość świadczenia jako okoliczności mogące stanowić podstawę do uwolnienia się od odpowiedzialności za niewykonanie kontraktu. 

POLECAMY

Siła wyższa

Nasuwa się zatem pytanie, czy w każdych okolicznościach powołanie się na COVID-19 może usprawiedliwiać niewykonanie bądź nieprawidłowe wykonanie umowy.
Zgodnie z art. 471 k.c. dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Oznacza to, iż w przypadku braku możliwości przypisania winy dłużnikowi nie ponosi on odpowiedzialności odszkodowawczej. Takimi okolicznościami, niezależnymi od strony, wyłączającymi odpowiedzialność odszkodowawczą jest siła wyższa.
Pojęcie siły wyższej, choć wielokrotnie używane, nie doczekało się w polskim systemie prawnym legalnej definicji. W praktyce orzeczniczej uznaje się, iż siła wyższa to zdarzenie: zewnętrzne, niemożliwe (lub prawie niemożliwe) do przewidzenia, którego skutkom nie można zapobiec. Zdarzenia będące siłą wyższą dzieli się na trzy zasadnicze kategorie: katastrofalne działania przyrody (np. powodzie, trzęsienia ziemi, epidemie), akty władzy ustawodawczej i wykonawczej (np. wywłaszczenie) oraz niektóre zaburzenia życia zbiorowego (np. wojna, strajki).
Co do zasady, nie budzi wątpliwości, że ogłoszony stan pandemii może zostać uznany za zdarzenie siły wyższej wyłączające odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Niemniej jednak, samo wystąpienie siły wyższej, a zatem sama pandemia, nie zwalnia przedsiębiorcy z wykonania zobowiązania – kluczowe jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy niewykonaniem umowy a owym wystąpieniem siły wyższej. Wskazuje się, że ocena konkretnego zdarzenia jako siły wyższej nie może być dokonywana abstrakcyjnie [1], a pojęcie siły wyższej należy interpretować niezwykle ostrożnie, gdyż jest to daleko idący wyjątek od reguły nakazującej wykonanie zobowiązania zgodnie z jego treścią. Wobec tego należy każdorazowo zbadać, czy w okolicznościach danej sprawy przesłanki zaistnienia siły wyższej się ziściły. Warto zaznaczyć, że pandemia w kontekście siły wyższej wywrze inny wpływ przykładowo na umowę w przedmiocie indywidualnego poradnictwa specjalistycznego z zakresu dietetyki, a inny na umowę w przedmiocie usługi cateringu.
W konsekwencji przedsiębiorca, który nie wykonuje należycie swoich zobowiązań na skutek stanu zagrożenia epidemiologicznego (czyli na skutek okoliczności, za które nie ponosi winy), może próbować uchylić się od odpowiedzialności, w tym zapłaty kary umownej, odszkodowania lub odsetek w związku z opóźnieniem w realizacji usługi. Wówczas na takim przedsiębiorcy spoczywa obowiązek wykazania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem stanu siły wyższej a niewykonaniem. Obowiązek ten może zostać wypełniony m.in. poprzez przedstawienie właściwej dokumentacji wpływu opisanego stanu na możliwość realizacji danego zobowiązania.
W związku z powyższym, w obliczu trwającej pandemii COVID-19 należy dokonać szczegółowej analizy prawnej zawartych przez przedsiębiorcę umów pod kątem postanowień regulujących zasady odpowiedzialności stron i w rezultacie zidentyfikowania oraz oceny postanowień w zakresie siły wyższej. Warto również pomyśleć o umowach, które dopiero mają zostać zawarte i w trakcie negocjacji szczególnie zadbać o to, by odpowiednie zapisy pozwalające stronie na uchylenie się od odpowiedzialności, w tym powołanie się na okoliczności siły wyższej w związku z obecną sytuacją, zostały przewidziane.

Następcza niemożliwość świadczenia 

Kolejną podstawą prawną wymagającą rozważenia jest instytucja następczej niemożliwości świadczenia stypizowana w art. 495 k.c. W uproszczeniu instytucja ta znajduje zastosowanie do sytuacji niewykonania zobowiązania (lub jego części) wskutek okoliczności, za które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi. 
W świetle art. 495 § 1 k.c.: „jeżeli jedno ze świadczeń wzajemnych stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi, strona, która miała to świadczenie spełnić, nie może żądać świadczenia wzajemnego, a w wypadku, gdy je już otrzymała, obowiązana jest do zwrotu według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu”.
„Jeżeli świadczenie jednej ze stron stało się niemożliwe tylko częściowo, ta strona traci prawo do odpowiedniej części świadczenia wzajemnego. Jednakże druga strona może od umowy odstąpić, jeżeli wykonanie częściowe nie miałoby dla niej znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony przez tę stronę cel umowy, wiadomy stronie, której świadczenie stało się częściowo niemożliwe” (art. 495 § 2 k.c.).
Niemożliwość świadczenia skutkująca wygaśnięciem zobowiązania obejmuje sytuację, gdy po powstaniu zobowiązania zaistnieje stan zupełne...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy