Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo i administracja w dietetyce

28 października 2021

NR 5 (Październik 2021)

Food waste, czyli o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności

0 464

Marnowanie żywności stanowi problem o zasięgu ogólnoświatowym. Na świecie marnuje się ok. miliarda ton żywności. Jednym ze środków mających przeciwdziałać marnowaniu żywności są regulacje prawne. Zarówno Unia Europejska, jak i Polska próbują wprowadzać regulacje prawne, które mają przeciwdziałać marnowaniu żywności. Na chwilę obecną brakuje jednak spójnego systemu prawnego, który kompleksowo odnosiłby się do tego problemu.

Statystyki mówią same za siebie

Marnowanie żywności to problem o zasięgu ogólnoświatowym. Na świecie marnuje się ok. miliarda ton żywności rocznie. Na terenie Unii Europejskiej liczba ta oscyluje w granicach 90 mln ton. W Polsce do kosza trafia blisko 5 mln ton żywności rocznie. Nikogo nie trzeba już przekonywać, że problem marnowania żywności dotyka większości z nas. 

Zdaniem ekspertów do 2030 r. możliwe jest zmniejszenie ilości marnotrawionej żywności w Polsce z 5 mln do 3 mln ton rocznie. Główną szansę na taką pozytywną zmianę upatruje się w zmianie gospodarowania żywnością przez konsumentów oraz w zmianach na etapie produkcji czy przetwarzania żywności. Warto jednak, aby jakiekolwiek zmiany w kierunku przeciwdziałania marnowaniu żywności były poparte efektywną i przemyślaną regulacją prawną. 

POLECAMY

Czy prawo Unii Europejskiej przeciwdziała marnowaniu żywności?

Obecnie w unijnym porządku prawnym funkcjonują przepisy, które przede wszystkim odnoszą się do bezpieczeństwa żywności, przekazywania informacji o przydatności żywności do spożycia czy gospodarowania odpadami spożywczymi. Jedynie pośrednio można wywnioskować z tych przepisów ogólne kierunki dotyczące problemu marnowania żywności. Jednakże organy Unii Europejskiej wydają się być świadome problemu. Od kilku lat powstają liczne rezolucje czy strategie odnoszące się wprost do przeciwdziałania marnowaniu żywności. Chociaż tego typu akty nie są formalnie wiążące, to pozwalają odczytać dalszy kierunek rozwoju przepisów prawnych Unii Europejskiej. Rezolucje i strategie powinny stanowić również punkt wyjścia do projektowania przepisów przez państwa członkowskie. 

Podstawowym aktem prawnym UE dotyczącym prawa żywnościowego w ogólności jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 178/2002. Rozporządzenie to jednak wprost nie odnosi się do kwestii przeciwdziałania marnowaniu żywności. Analiza przepisów ww. rozporządzenia (a zwłaszcza art. 5 mówiącego o celach ogólnych regulacji) prowadzi do wniosku, że priorytetem są mechanizmy zapewniające bezpieczeństwo żywności dla człowieka. Wątków przeciwdziałania marnowaniu żywności można dopatrywać się tylko pobocznie, np. w kwestiach związanych z ochroną środowiska naturalnego. Jeżeli chodzi o unijne przepisy odpadowe, to również tylko pośrednio można z nich wyciągnąć aspekty przeciwdziałające marnowaniu żywności. W unijnej dyrektywie o odpadach nr 2008/98/WE przewidziano przykładowo zasady specjalnej obróbki niesprzedanej żywności w celu jej przerobienia na bioodpady stanowiące paliwo energetyczne. Ważną rolę w prewencji marnowania żywności odgrywa rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011. Przepisy tego rozporządzenia określają m.in. zasady informowania o przydatności żywności do spożycia. Żywność powinna być oznaczona datą minimalnej trwałości (są to widniejące na opakowaniach frazy: „Najlepiej spożyć przed” albo „Najlepiej spożyć przed końcem”). Natomiast w stosunku do żywności, która szybko się psuje, producenci mają obowiązek wskazywania na opakowaniach terminu przydatności do spożycia, czyli frazy: „Należy spożyć do”. Upływ terminu daty minimalnej trwałości nie oznacza w każdym przypadku, że żywność nie nadaje się do spożycia. Po tej dacie może ona stracić np. unikalne walory smakowe, kolor czy inne cechy, ale dalej w większości przypadków będzie nadawać się do bezpiecznego spożycia, o ile była właściwie przechowywana, a opakowanie jest nienaruszone. Inaczej jest w przypadku terminu przydatności do spożycia. Po upływie terminu przydatności do spożycia żywność traktuje się jako niebezpieczną i nieprzydatną do spożycia. Powyższe terminy są często mylone przez konsumentów, którzy wyrzucają żywność, której data minimalnej trwałości do spożycia została przekroczona, czyli żywność mogącą nadawać się dalej do spożycia. 

Do najważniejszych stanowisk organów UE, które przewidują cele i sposoby przeciwdziałania marnotrawieniu żywności należy zaliczyć rezolucje Parlamentu Europejskiego. Pierwsza z nich wydana w 2012 r. była próbą odpowiedzi na to, jak poprawić wydajność łańcucha żywnościowego w UE. Parlament Europejski wezwał inne organy UE, państwa członkowskie oraz uczestników łańcucha spożywczego m.in. do podjęcia problemu marnotrawienia żywności wzdłuż całego łańcucha dostaw i konsumpcji. W kolejnej rezolucji wydanej w 2017 r. Parlament Europejski dookreślił założenia poczynione w 2012 r. oraz wezwał państwa członkowskie do przyjęcia środków koniecznych do redukcji ilości odpadów spożywczych o 50% do 2030 r. – w stosunku do roku 2014. Efektem rezolucji Parlamentu Europejskiego jest przyjęty przez komisję europejską program działań – strategia „od pola do stołu”. Jest to jeden z elementów zielonego ładu, który zakłada osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r.

Strategia „od pola do stołu” przewiduje wiele działań o charakterze prawnym i pozaprawnym, które mają przyczynić się do ograniczenia strat żywności. W szczególności planuje się rozszerzyć listę produktów żywnościowych zwolnionych z podawania dat minimalnej trwałości oraz doprecyzować daty podawane na opakowaniach produktów.

Ustawa o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności

Jeżeli chodzi o polskie rozwiązania prawne mające na celu przeciwdziałać marnowaniu żywności, kluczowa jest ustawa o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności. Jest to stosunkowo młody akt prawny – obowiązujący dopiero od dwóch lat. W założeniu ustawa ma przeciwdziałać marnowaniu żywności oraz negatywnym skutkom społecznym, środowiskowym i gospodarczym z niego wynikającym. Pozytywnym sygnałem jest to, że mamy w Polsce ustawę, która bezpośrednio odnosi się do problemu marnowania żywności. Na aprobatę zasługuje również próba zdefiniowania pojęcia. Nie zagłębiając się w szczegóły, polski ustawodawca za marnowanie żywności uznał sytuację, w której żywność nadająca się do spożycia jest wycofywana z dystrybucji lub sprzedaży, w szczególności ze względu na zbliżający się upływ terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości lub ze względu na wady w wyglądzie albo wady opakowań. Jednakże ustawa znajduje zastosowanie tylko do jednego z etapów łańcucha spożywczego – do etapu sprzedaży. Obowiązki w niej przewidziane dotyczą przede wszystkim sprze...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Food Forum w wersji papierowej lub cyfrowej,
  • Nielimitowany dostęp do pełnego archiwum czasopisma,
  • Możliwość udziału w cyklicznych Konsultacjach Dietetycznych Online,
  • Specjalne dodatki do czasopisma: Food Forum CASEBOOK...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy