Wysokie trójglicerydy i homocysteina – co oznaczają wyniki badań i jaki mają związek ze sposobem odżywiania?

Czym są trójglicerydy i jakie wartości uznaje się za prawidłowe?

Trójglicerydy (TG) to rodzaj tłuszczów (lipidów) krążących we krwi, które stanowią główne źródło energii dla komórek. Organizm wytwarza je z nadmiaru kalorii, zwłaszcza tych pochodzących z cukrów prostych i tłuszczów, a następnie magazynuje w tkance tłuszczowej. Oznaczenie ich poziomu jest standardowym elementem badania zwanego lipidogramem.

Zgodnie z powszechnie stosowaną klasyfikacją kliniczną (m.in. NCEP ATP III), interpretacja wyników stężenia trójglicerydów na czczo wygląda następująco:

Źródło: NCEP ATP III (National Cholesterol Education Program, Adult Treatment Panel III).

Jaki wpływ na wysokie trójglicerydy mają nawyki żywieniowe?

Dane naukowe wskazują, że styl życia, w tym sposób odżywiania, wpływa na stężenie trójglicerydów we krwi. Do czynników żywieniowych, które najczęściej przyczyniają się do ich wzrostu, należą:

• Dieta bogata w cukry proste: Słodycze, słodzone napoje, białe pieczywo, produkty z białej mąki i żywność wysoko przetworzona w nadmiarze sprzyjają wzrostowi stężenia trójglicerydów.
• Spożywanie nadmiernej ilości fruktozy: Znajduje się ona nie tylko w owocach, ale w dużych stężeniach również w syropie glukozowo-fruktozowym, dodawanym do wielu produktów spożywczych.
• Alkohol: Nawet umiarkowane ilości alkoholu mogą podnosić poziom trójglicerydów.
• Tłuszcze nasycone i trans: W wytycznych wskazuje się je przede wszystkim jako czynnik podnoszący cholesterol LDL, a ich ograniczenie jest elementem ogólnych zaleceń dotyczących profilu lipidowego. Ich źródłem są m.in. tłuste mięsa, pełnotłusty nabiał, żywność typu fast food, margaryny twarde oraz wyroby cukiernicze.

Wytyczne towarzystw naukowych opisują modyfikację diety jako podstawowy element postępowania przy zaburzeniach lipidowych. Zmiany te obejmują przede wszystkim ograniczenie wymienionych produktów na rzecz zwiększenia spożycia błonnika (warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe), nienasyconych kwasów tłuszczowych (tłuste ryby morskie, oleje roślinne, orzechy) oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała. 

O dalszym postępowaniu przy podwyższonych wynikach decyduje lekarz. Szerzej o tym, o czym świadczą podwyższone trójglicerydy, pisze serwis e-recepta.net: https://e-recepta.net/blog/podwyzszone-trojglicerydy-o-czym-swiadcza-i-jak-je-obnizyc/. 

Homocysteina – co to za badanie i o czym informuje?

Homocysteina to aminokwas siarkowy, który powstaje w organizmie w wyniku metabolizmu innego aminokwasu – metioniny, dostarczanej z pożywieniem (głównie z białkiem zwierzęcym). W prawidłowych warunkach homocysteina jest dalej przetwarzana przy udziale witamin z grupy B, zwłaszcza B6, B12 i kwasu foliowego. Badanie homocysteiny polega na oznaczeniu jej stężenia we krwi.

Podwyższony poziom homocysteiny (hiperhomocysteinemia) wiąże się w badaniach obserwacyjnych z większym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca, choroba wieńcowa, zawał serca czy udar mózgu. Nie ustalono jednak jednoznacznie, czy jest ich przyczyną. Może również świadczyć o niedoborach wspomnianych witamin. Chociaż nie ma jednej, uniwersalnie przyjętej normy, w większości laboratoriów za prawidłowe uznaje się stężenie w zakresie 5–15 µmol/l. Dokładną interpretację wyniku zawsze powinien przeprowadzić lekarz w odniesieniu do indywidualnej sytuacji pacjenta. Szczegółowe omówienie tego, czym jest homocysteina i jakie są jej normy, zawiera artykuł: https://e-recepta.net/blog/homocysteina-czym-jest-i-jakie-sa-jej-normy-w-organizmie

Jaki jest związek między poziomem homocysteiny a sposobem odżywiania?

Poziom homocysteiny zależy od wielu czynników – m.in. wieku, czynności nerek, uwarunkowań genetycznych i palenia tytoniu – a także od diety, głównie ze względu na kluczową rolę witamin z grupy B w jej metabolizmie. Niedobory kwasu foliowego (witamina B9), witaminy B12 (kobalaminy) i witaminy B6 (pirydoksyny) mogą prowadzić do zaburzeń w procesie przekształcania homocysteiny, co skutkuje jej gromadzeniem się we krwi.

Naturalnymi źródłami tych witamin w żywności są:

• Kwas foliowy (foliany): zielone warzywa liściaste (szpinak, jarmuż, sałata), brokuły, brukselka, nasiona roślin strączkowych (fasola, soczewica, ciecierzyca), pełnoziarniste produkty zbożowe.
• Witamina B12: produkty pochodzenia zwierzęcego, takie jak mięso, ryby, jaja, mleko i jego przetwory.
• Witamina B6: drób, ryby, pełnoziarniste produkty zbożowe, ziemniaki, banany, nasiona roślin strączkowych.

Produkty te są elementem ogólnych zaleceń dotyczących zbilansowanego sposobu odżywiania.

Jak prawidłowo przygotować się do badań krwi?

Aby wyniki badań poziomu trójglicerydów i homocysteiny były wiarygodne, ważne jest odpowiednie przygotowanie. Laboratoria zwykle zalecają:

• Bycie na czczo: pobranie krwi rano, 8–12 godzin po ostatnim posiłku; w tym czasie można pić niewielkie ilości wody. Aktualne wytyczne dopuszczają oznaczanie lipidogramu także nie na czczo, jednak przy wysokich trójglicerydach wynik na czczo jest bardziej miarodajny.
• Unikanie alkoholu: Na 2-3 dni przed badaniem zaleca się rezygnację ze spożywania alkoholu.
• Ograniczenie intensywnego wysiłku fizycznego: Dzień przed pobraniem krwi zwykle zaleca się unikanie forsownych treningów.
• Odpoczynek: Przed samym badaniem wskazany jest krótki, kilkunastominutowy odpoczynek w pozycji siedzącej.

Regularne badania profilaktyczne i konsultacja wyników z lekarzem są kluczowe dla wczesnego wykrywania nieprawidłowości i wdrożenia odpowiednich zaleceń dotyczących stylu życia. Samodzielna interpretacja wyników, bez uwzględnienia pełnego obrazu klinicznego, może prowadzić do błędnych wniosków.

Dieta a wyniki badań – co opisują wytyczne?

Modyfikacja sposobu odżywiania jest opisywana w wytycznych jako podstawowy element postępowania w przypadku granicznie podwyższonych wartości trójglicerydów czy homocysteiny. Wprowadzenie zbilansowanej diety, bogatej w warzywa, błonnik i zdrowe tłuszcze, a ubogiej w cukry proste i tłuszcze nasycone, może w wielu przypadkach sprzyjać poprawie wyników — przy czym efekt zależy od indywidualnej sytuacji klinicznej i wymaga oceny lekarskiej.

Należy jednak podkreślić, że w sytuacjach, gdy wartości są znacznie podwyższone lub gdy zmianom w diecie nie towarzyszy poprawa, konieczne może być wdrożenie leczenia farmakologicznego. Stosuje się wówczas leki obniżające poziom lipidów lub preparaty witaminowe w dawkach leczniczych. Decyzje o sposobie leczenia podejmuje lekarz po badaniu i ocenie indywidualnej sytuacji pacjenta. W przypadku wątpliwości dotyczących wyników badań można rozważyć konsultację lekarską online — między innymi za pośrednictwem platformy https://e-recepta.net/.

Na podstawie:

• Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, "Wytyczne ESC/EAS 2019 dotyczące postępowania w dyslipidemiach", kardiologiapolska.pl
• Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, "Hiperhomocysteinemia – niedoceniany czynnik ryzyka", ncez.pzh.gov.pl
• Mach F. i in., „2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias”, European Heart Journal 2020;41(1):111–188.
• National Cholesterol Education Program, „Third Report of the Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (Adult Treatment Panel III)”, 2002.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Nie zastępuje konsultacji ani wizyty u lekarza.