Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja żywieniowa

29 maja 2019

Wybór probiotyku podyktowany jego formą? Nowe trendy na rynku suplementów.

214

Istnieje wiele dowodów naukowych potwierdzających korzystne działanie probiotyków w organizmie i zasadność spożywania ich jako biofunkcjonalnego składnika diety. Ludzki przewód pokarmowy jest naturalnie zasiedlany przez zespół mikroorganizmów, a ich obecność warunkuje prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Bakterie jelitowe rozkładają niestrawione resztki pokarmowe, regulują perystaltykę jelit, wspomagają wchłanianie składników pokarmowych i wytwarzają korzystne dla nas substancje, jak np. witaminy. Ponadto pełnią w jelitach funkcję ochronną, konkurując o miejsce przylegania i składniki odżywcze z drobnoustrojami chorobotwórczymi i patogenami. Coraz więcej dowodów wskazuje, że funkcje mikrobiomu nie ograniczają się jedynie do poprawy funkcjonowania przewodu pokarmowego, a także układu odpornościowego i nerwowego.

POLECAMY

Wielokierunkowe działanie probiotyków

Wg definicji FAO/WHO probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości wpływają korzystnie na organizm człowieka. Najlepiej udowodnione klinicznie działanie probiotyków dotyczy zapobiegania biegunkom, łagodzenia chorób zapalnych jelit i zespołu jelita nadwrażliwego. Dokonany w ostatnim czasie postęp w dziedzinie mikrobiologii umożliwia naukowcom coraz głębsze wniknięcie do świata mikroorganizmów i odkrycie nieznanych dotąd funkcji probiotyków m.in. w zapobieganiu zaburzeń i chorób psychicznych, metabolicznych, autoimmunologicznych, alergicznych, a także będącej coraz większym problemem – otyłości.

Jednak funkcje te zależą także od obecności prebiotyków, czyli nieulegających trawieniu przez ludzkie enzymy trawienne cukrów złożonych, m.in. oligosacharydów, inuliny, skrobi opornych oraz innych polisacharydów rozpuszczalnej frakcji błonnika pokarmowego. Prebiotyki po spożyciu powodują wybiórczą stymulację wzrostu lub aktywności bakterii jelitowych, wpływając korzystnie na zdrowie . Ponadto zgodnie z definicją, korzystne działanie probiotyków zależne jest od ich przeżywalności w czasie pasażu jelitowego, która podyktowana jest w znacznym stopniu procesem produkcji i formą probiotyku.

Probiotyki w formie płynnej – zagrożeniem dla liofilizatów?

Do niedawna probiotyki oferowane były głównie w formie suszu, składającego się z mieszaniny pozbawionych wody komórek bakterii, zamkniętych w kapsułkach czy saszetkach. Probiotyki w formie proszku poddawane są inwazyjnym procesom, podczas których bakterie narażane są na działanie ekstremalnie wysokich (suszenie) lub odwrotnie, niskich temperatur (liofilizacja). Naukowcy są zgodni co do tego, że ekspozycja żywych komórek bakterii na taki stres, stanowi dla nich poważne zagrożenie. Bardzo wysokie lub niskie temperatury mogą uszkadzać błonę cytoplazmatyczną komórek oraz ogranella wewnątrzkomórkowe, uniemożliwiając im zachowanie funkcji życiowych i naturalnej witalności oraz zmniejszając tolerancję na równie stresowe warunki, panujące w początkowych odcinkach przewodu pokarmowego, upośledzając ich prozdrowotne działanie w organizmie.

Opracowanie technologii umożliwiającej ograniczenie działania wspomnianych czynników szkodliwych, stanowi duże wyzwanie dla mikrobiologów i technologów. W związku z tym, coraz większą popularnością cieszą się produkty probiotyczne w formie płynnej, czyli szczepy bakteryjne zawieszone w płynie pohodowlanym. Technologia produkcji polega na namnażaniu wyselekcjonowanych szczepów bakterii na odpowiedniej pożywce w procesie wielotygodniowej fermentacji. Proces ten umożliwia eliminację czynników szkodliwych, jak wysokie lub niskie temperatury, stres osmotyczny i oksydacyjny. Niewątpliwą zaletą takich produktów jest zachowanie przez mikroorganizmy pełnej aktywności metabolicznej, zdolności adhezji do nabłonka jelit i namnażania. Preparaty takie są zarazem źródłem wytwarzanych przez nie prozdrowotnych składników bioaktywnych (tzw. postbiotyków), podczas gdy  usunięcie wody z komórek bakterii w czasie produkcji suszu probiotycznego, prowadzi do całkowitego zatrzymania procesów metabolicznych bakterii, hamując wytwarzanie tych metabolitów.

Jednakże proces technologii produkcji płynnych produktów probiotycznych przysparza producentom wielu trudności. Wiąże się przede wszystkim z wyższymi kosztami, a także znacznym wydłużeniem czasu hodowli mikroorganizmów. Dlatego mimo niewątpliwie wielu zalet, płynne probiotyki są na polskim rynku produktem wciąż niszowym.

Co na to świat nauki?

W badaniach przeprowadzonych w 2017 roku przez zespół biotechnologów i mikrobiologów dowiedziono, że płynne probiotyki wykazują istotnie większy stopień przeżywalności i zdolności do namnażania. Przepadano trzy preparaty polskich producentów, w tym dwa w postaci proszku (w saszetce i w kapsułce) i jeden w formie płynnej. Bakterie pochodzące z preparatu płynnego wykazywały istotnie większą witalność w odniesieniu do preparatów sproszkowanych i różniły się od nich wielkością. Podczas procesu trawienia w warunkach in vitro, bakterie zawarte w preparacie płynnym, w przeciwieństwie do proszku wykazywały wysoką stabilność ilościową, a co więcej w końcowym etapie badania modelowego, zaobserwowano 100-krotny wzrost liczby drobnoustrojów.

Inne doświadczenie przeprowadzone w tym samym roku, miało na celu ocenę wpływu preparatu probiotycznego w płynie na dysbiozę u osób starszych. Na jego podstawie dowiedziono, że preparaty probiotyczne w formie płynnej pozwalają zahamować wzrost mikroorganizmów chorobotwórczych, wpływając korzystnie na równowagę mikrobiologiczną jelit i przyczyniając się do poprawy komfortu życia i stanu zdrowia.

Warto także wspomnieć, że prowadzone badania podstawowe poszerzyły wiedzę o mechanizmach działania probiotyków. Wiadomym jest, że znaczną część korzystnych właściwości probiotyków można przypisać wytwarzanym przez nie metabolitom (postbiotykom). Postbiotyki probiotycznych bakterii fermentacji mlekowej (m.in. kwas mlekowy i masłowy), wykazują szereg korzystnych dla organizmu właściwości (działanie przeciwzapalne, immunomodulacyjne, regeneracyjne i ochronne), co jednoznacznie wskazuje potrzebę wprowadzenia ich do postępowania dietetycznego u osób z chorobami i dysfunkcjami w obrębie przewodu pokarmowego.

Podsumowanie

Podczas wyboru probiotyku z całą pewnością warto zwrócić uwagę na jego formę, która w znacznym stopniu wpływa na jego biofunkcjonalne właściwości. Niestety pomimo wciąż rozwijającej się wiedzy o postbiotykach warunkujących pożądane właściwości probiotycznych mikroorganizmów, oferta rynku spożywczego i aptecznego jest ograniczona, a producenci wartościowych i obiecujących, płynnych produktów probiotycznych nieliczni.

Bibliografia

Bednarek J.: Intestinal infections and probiotics. J Educ Health Sport 2018, 8(5):115-25

Gao J, Li Y, Wan Y i wsp.: A Novel Postbiotic From Lactobacillus rhamnosus GG With a Beneficial Effect on Intestinal Barrier Function. Front Microbiol 2019, 14:10-477

Grochowicz J, Fabisiak A.: Żywność funkcjonalna – aspekty prawne i znaczeniewybranych składników bioaktywnych. ZNUV 2018, 60(3):143-53

Maciejewska P, Cielecka-Piontek J, Kobus-Cisowska J i wsp.: Wpływ preparatu probiotycznego na dysbiozę u osób starszych. Acta Sci. Pol. Biotechnologia 2017, 16(1–4):93–100

Mosca F, Gianni ML, Rescigno MA.: Can Postbiotics Represent a New Strategy for NEC? Exp Med Biol 2019, 18

Ruszkowski J, Szewczyk A, Witkowski JM.: Przegląd doustnych prebiotyków, probiotyków, synbiotyków i postbiotyków dostępnych na polskim rynku aptecznym. Farm Pol 2018, 74(2):114–22

Szymanowska D, Soporowski J.: Porównanie jakości komercyjnych preparatów probiotycznych dostępnych na polskim rynku. Food Forum 2017, 5(21):20-3

Przypisy