Do chorób dietozależnych zalicza się przede wszystkim otyłość, cukrzycę typu 2, nadciśnienie tętnicze, choroby sercowo-naczyniowe, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, a także niektóre nowotwory. Łączy je jedno: można im zapobiegać lub znacząco ograniczać ich skutki poprzez zmianę diety i stylu życia. Problem polega jednak na tym, że zmiana nawyków jest trudna, wymaga czasu i – przede wszystkim – wsparcia ze strony systemu ochrony zdrowia.
Skala problemu w Polsce
Liczby nie pozostawiają złudzeń. Aż 56 proc. dorosłych Polaków zmaga się z problemem nadmiernej masy ciała, a choroba otyłościowa dotyczy nawet 9 milionów mieszkańców naszego kraju. Od 1990 roku liczba dorosłych z otyłością w Polsce podwoiła się, a wśród młodzieży wzrosła aż czterokrotnie. Prognozy na przyszłość nie są optymistyczne: do 2035 roku otyłość ma dotyczyć ponad 35 proc. dorosłych mężczyzn i ponad 25 proc. kobiet.
POLECAMY
Nie mniej poważny problem stanowi nadciśnienie tętnicze. Według danych z 2018 roku choruje na nie niemal 10 milionów Polaków, co stanowi ponad 31 proc. dorosłej populacji kraju. Wśród głównych czynników ryzyka wymienia się nadwagę, nadmierne spożycie soli, tłuszczy i cukrów, brak aktywności fizycznej oraz palenie tytoniu. Następstwa nieleczonego nadciśnienia są poważne – prowadzi ono do udarów, zawałów, niewydolności serca i nerek.
Otyłość i jej konsekwencje to ogromny koszt dla całego systemu. NFZ szacuje, że w 2023 roku refundacja leczenia następstw choroby otyłościowej – takich jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie, zwyrodnienia stawów czy bezdech senny – wyniosła co najmniej 3,8 miliarda złotych. To kwota, która mówi sama za siebie: leczenie skutków jest wielokrotnie droższe niż inwestycja w profilaktykę i wczesną interwencję.
Lekarz rodzinny – pierwszy i najważniejszy sojusznik
W polskim systemie ochrony zdrowia lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), popularnie zwany lekarzem rodzinnym, pełni kluczową rolę. To do niego trafiamy jako pierwsi z dolegliwościami, to on wystawia skierowania, prowadzi leczenie chorób przewlekłych i koordynuje dalszą ścieżkę diagnostyczną. W przypadku chorób dietozależnych rola lekarza POZ jest szczególnie istotna – właśnie dlatego, że te schorzenia wymagają długoterminowego, kompleksowego podejścia, a nie jednorazowej wizyty u specjalisty.
Problem w tym, że przez lata lekarz rodzinny był mocno ograniczony w zakresie dostępnych narzędzi. Szersze badania diagnostyczne były zarezerwowane dla specjalistów, co oznaczało kolejki, wydłużony czas oczekiwania i – nierzadko – pogłębianie choroby. Pacjent z otyłością lub nadciśnieniem mógł latami krążyć między gabinetem POZ a przychodniami specjalistycznymi, bez wyraźnego planu leczenia i bez poczucia, że ktoś realnie jego sprawą się zajmuje.
Właśnie z myślą o rozwiązaniu tego problemu narodziła się koncepcja opieki koordynowanej.
Czym jest opieka koordynowana?
Opieka koordynowana to model opieki nad pacjentem, w którym centrum dowodzenia jest poradnia POZ – i to właśnie tam odbywa się koordynacja całego procesu diagnostyki i leczenia. Lekarz rodzinny zyskuje dostęp do badań, które wcześniej były przypisane wyłącznie specjalistom, a sam pacjent otrzymuje Indywidualny Plan Opieki Medycznej (IPOM) – spersonalizowany dokument, który określa, jakie badania zostaną wykonane, kiedy odbędą się konsultacje i co jest celem terapii.
W ramach opieki koordynowanej pacjent nie jest pozostawiony sam sobie. Opieką otacza go koordynator – osoba, która dba o komunikację między pacjentem a lekarzem, pilnuje terminów badań, informuje o kolejnych etapach leczenia i czuwa nad realizacją planu. Koordynator nie musi być nowo zatrudnioną osobą – często tę rolę pełni personel, który już pracuje w przychodni. Ważne jest jednak, że pacjent ma konkretny punkt kontaktu i wie, do kogo może się zwrócić z pytaniami.
Opieka koordynowana obejmuje diagnostykę i leczenie m.in. nadciśnienia tętniczego, niewydolności serca, przewlekłej choroby niedokrwiennej serca oraz – co szczególnie istotne z punktu widzenia chorób dietozależnych – zapewnia dostęp do konsultacji dietetycznych finansowanych przez NFZ.
Opieka koordynowana a otyłość – konkretne możliwości
W przypadku pacjenta z otyłością lub nadwagą opieka koordynowana otwiera realne możliwości leczenia, które do niedawna były trudno dostępne w ramach publicznego systemu. Lekarz POZ może w jej ramach pochylić się nad chorobą otyłościową, zdiagnozować pacjenta, a następnie skierować go do odpowiednich specjalistów. Co więcej, w ramach opieki koordynowanej pacjent ma dostęp do nawet 9 konsultacji dietetycznych rocznie finansowanych ze środków NFZ. Od 1 stycznia 2025 roku zniesiono przy tym sztywne limity dla poszczególnych typów porad, co pozwala na elastyczne dopasowanie wsparcia dietetycznego do indywidualnych potrzeb pacjenta.
Konsultacja dietetyczna w POZ to nie tylko rozmowa o tym, co jeść. Dietetyk przeprowadza szczegółowy wywiad żywieniowy i medyczny, analizuje dzienniczek żywieniowy, mierzy wskaźniki antropometryczne (m.in. BMI i obwód talii), ustala indywidualne zalecenia dietetyczne i przekazuje materiały edukacyjne. Każda konsultacja jest dokumentowana, a jej wyniki wpisują się w szerszy plan leczenia prowadzony przez lekarza POZ. Bezpośrednia komunikacja między lekarzem rodzinnym a specjalistami – w tym z dietetykiem – zwiększa skuteczność terapii i bezpieczeństwo pacjenta.
Warto podkreślić, że model opieki koordynowanej traktuje otyłość jako chorobę wymagającą prawdziwego leczenia, a nie jedynie zmianę nawyków na własną rękę. System nie ogranicza się do zalecenia „proszę schudnąć" – daje pacjentowi konkretne, zorganizowane wsparcie na każdym etapie.
Świat Zdrowia – operator medyczny z ofertą opieki koordynowanej
Skorzystanie z modelu opieki koordynowanej jest możliwe w placówkach, które podpisały odpowiedni aneks do umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Jednym z operatorów medycznych, który oferuje zarówno możliwość podpisania deklaracji POZ, jak i objęcie pacjenta opieką koordynowaną, jest Świat Zdrowia. Świat Zdrowia funkcjonuje jako sieć placówek podstawowej opieki zdrowotnej, a jego placówki figurują na oficjalnych wykazach NFZ jako realizatorzy programu opieki koordynowanej w wielu województwach.
Pacjent, który chce zapisać się do lekarza rodzinnego w ramach systemu Świat Zdrowia, może złożyć deklarację POZ – w tradycyjny sposób lub przez internet. Po wyborze przychodni i lekarza rodzinnego, spełniającego warunki opieki koordynowanej, możliwe jest objęcie pacjenta indywidualnym planem leczenia z dostępem do rozszerzonej diagnostyki, konsultacji specjalistycznych oraz wsparcia dietetycznego. Wszystko to w ramach publicznego ubezpieczenia zdrowotnego, bez dodatkowych opłat.
Czy system działa?
Opieka koordynowana została formalnie wprowadzona w Polsce od 1 października 2022 roku. Dane wskazują, że dziś uczestniczy w niej już 41 proc. placówek POZ w kraju. To postęp, choć eksperci podkreślają, że przekonanie pozostałych 59 proc. przychodni do wdrożenia tego modelu będzie znacznie trudniejsze. Wyzwaniem pozostaje m.in. cyfryzacja – opieka koordynowana wymaga sprawnej wymiany informacji między lekarzami, specjalistami i koordynatorami, co bez odpowiednich narzędzi informatycznych jest trudne do realizacji.
Z perspektywy pacjenta z chorobą dietozależną – czy to otyłością, cukrzycą, czy nadciśnieniem – model opieki koordynowanej oznacza realne korzyści: szybszą diagnostykę, zindywidualizowany plan leczenia, dostęp do dietetyka i specjalisty bez wielomiesięcznych kolejek oraz koordynatora, który pilnuje całego procesu. Badania i doświadczenia z wdrożeń wskazują, że bezpośrednia komunikacja między lekarzami wpływa na większą skuteczność terapii i bezpieczeństwo pacjenta.
Co warto wiedzieć przed pierwszą wizytą?
Jeśli zmagasz się z nadwagą, otyłością, cukrzycą lub nadciśnieniem i chcesz skorzystać z możliwości, jakie daje opieka koordynowana, warto zacząć od kilku kroków:
- Sprawdź, czy Twoja przychodnia POZ realizuje opiekę koordynowaną – informację można znaleźć na stronie NFZ lub zapytać bezpośrednio w rejestracji
- Jeśli nie masz jeszcze wybranego lekarza rodzinnego, możesz złożyć deklarację POZ w przychodni, która uczestniczy w programie – np. w sieci Świat Zdrowia
- Na pierwszej wizycie poinformuj lekarza o swoich problemach zdrowotnych i zapytaj o możliwość opracowania Indywidualnego Planu Opieki Medycznej (IPOM)
- Pamiętaj, że w ramach opieki koordynowanej przysługuje Ci dostęp do konsultacji dietetycznych bez dodatkowych opłat – warto z tej możliwości skorzystać
Choroby dietozależne są przewlekłe i wymagają długoterminowego zaangażowania – zarówno ze strony pacjenta, jak i systemu ochrony zdrowia. Model opieki koordynowanej jest próbą wyjścia naprzeciw temu wyzwaniu: zamiast leczyć każdą chorobę osobno i odsyłać pacjenta od specjalisty do specjalisty, stawia na całościowe, zaplanowane podejście z jednym lekarzem prowadzącym w centrum. Dla milionów Polaków borykających się z konsekwencjami złej diety to realna szansa na skuteczniejsze leczenie.
